Które obowiązkowe a które dobrowolne?

Większość ubezpieczeń na rynku polskim to ubezpieczenia dobrowolne. Co to oznacza? Otóż, każdy kto chce zawrzeć jakieś ubezpieczenie, może - ale nie ma obowiązku - udać się do konkretnego zakładu ubezpieczeń i zawrzeć umowę na proponowanych przez towarzystwo warunkach (może też skorzystać z pomocy brokera przy negocjowaniu warunków z różnymi zakładami ubezpieczeń, o czym wspomnieliśmy w części dotyczącej różnic między agentami a brokerami ).

Ubezpieczeniem dobrowolnym jest np. ubezpieczenie komunikacyjne autocasco (AC) chroniące przed konsekwencjami zniszczenia, czy też kradzieży naszego wspaniałego samochodu. Warto wspomnieć, że w przypadku zakupu samochodu na kredyt, bank żąda wykupienia tego ubezpieczenia jako zabezpieczenia udzielonego kredytu. Następuje wtedy cesja (czyli przekazanie praw) ewentualnego odszkodowania na rzecz banku-kredytodawcy. Innymi ubezpieczeniami spośród ubezpieczeń dobrowolnych są: ubezpieczenia domu od ognia i innych zdarzeń losowych ( gdyby - dajmy na to - pękła rura w naszym mieszkaniu ), ubezpieczenia różnych ryzyk finansowych, takich jak ryzyko utraty zatrudnienia, ryzyko niewystarczających dochodów (wykupywane na przykład jako zabezpieczenie przyszłych rat kredytu mieszkaniowego) czy ubezpieczenia na życie. Nie musimy zawierać tych ubezpieczeń, nie ma takiego przymusu, inną sprawą jest, czy jest nas stać na poniesienie konsekwencji braku danego ubezpieczenia?

Natomiast istnieją w Polsce także ubezpieczenia obowiązkowe, co oznacza, że prawo nakazuje w określonych sytuacjach wykupienie danego rodzaju ubezpieczenia (a brak spełnienia obowiązku może spowodować nałożenie kary). Jednym z przykładów takiego ubezpieczenia jest ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu ( potocznie zwane OC komunikacyjne ). Każdy kto posiada samochód ma obowiązek wykupić takie ubezpieczenie. Dlaczego państwo ustawowo wymusza na swoich obywatelach obowiązek ubezpieczenia się?

Otóż, ustawodawca dla szeroko rozumianego - dobra ogółu - wprowadził obowiązek ubezpieczenia się, aby chronić ewentualnych poszkodowanych przed konsekwencjami braku ubezpieczenia. Mówiąc prościej: żeby konkretny Pan X - sprawca szkody nie musiał płacić z własnych pieniędzy odszkodowania poszkodowanemu Panu Y. Ubezpieczenie zabezpiecza Pana X przed sytuacją, w której musiałby on sprzedać dom, czy samochód, aby zapłacić za naprawę szkody, którą wyrządził Panu Y. Z drugiej strony patrząc, żeby Pan Y, któremu Pan X zniszczył samochód, lub co gorsza - spowodował obrażenia ciała, nie musiał dochodzić swoich praw w sądzie za wyrządzoną szkodę (a to może trochę potrwać), tylko żeby udał się po odszkodowanie do zakładu ubezpieczeń Pana X.

Oczywiście, ubezpieczenie OC komunikacyjne nie jest jedynym obowiązkowym ubezpieczeniem. Jako przykład można podać obowiązkowe ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej notariuszy, księgowych, biegłych rewidentów, zarządców nieruchomości, radców prawnych, rolników czy ubezpieczenie budynków rolniczych. Charakterystyczne dla ubezpieczeń obowiązkowych jest to, że zakres ich określa prawo, nie można dobrowolnie zawężać zakresu ubezpieczenia, wprowadzać dodatkowych wyłączeń, bardzo często podana jest suma gwarancyjna, na którą - co najmniej - należy się ubezpieczyć (co najmniej, gdyż jeśli ktoś uzna, że jest to za niski limit, to może wykupić ubezpieczenie z wyższą sumą gwarancyjną). Również żaden zakład ubezpieczeń prowadzący działalność w zakresie ubezpieczeń obowiązkowych nie może odmówić zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego, nawet jeśli np. przyszły klient był sprawcą wielu wypadków.

Na koniec warto jeszcze podkreślić, iż nawet w ramach obowiązkowych ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej istnieją różnice w charakterze odpowiedzialności poszczególnych polis.

Polisy odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu czy rolnika mają za zadanie chronić każdą osobę postronną (używając terminów prawniczych: każdą osobę trzecią), która mogłaby stać się potencjalnym poszkodowanym nieuważnego kierowcy, czy nieroztropnego rolnika - najczęściej wcześniej nie spotkaliśmy osoby, która wyrządziła nam szkodę. Natomiast polisy odpowiedzialności cywilnej - tzw. zawodowej, np. adwokata, czy księgowego, chronią przed szkodami z tytułu popełnienia błędu w sztuce przez ubezpieczonego, od którego można spodziewać się wyższego stopnia staranności przy wykonywaniu czynności zawodowych (w przeciwieństwie do każdego młodego kierowcy, który może wsiąść za kierownicę). W tym przypadku potencjalnym poszkodowanym jest klient ubezpieczonego (klient adwokata, księgowego, czyli tzw. osoba druga), a nie każda osoba postronna.