KONTO: Rachunek bieżący

Typowym przykładem produktu bankowego, łączącego operacje pasywne z usługami, jest kluczowy dla każdego banku - rachunek bieżący. Są dwa typy rachunków bieżących:

• dla firm (tak zwanych osób prawnych), inaczej mówiąc, dla obsługi prowadzonej działalności gospodarczej,
• dla osób fizycznych, zwany rachunkiem oszczędnościowo-rozliczeniowym (w skrócie ROR).

Trudno sobie wyobrazić życie we współczesnej gospodarce rynkowej bez rachunku bieżącego. Na ten rachunek przekazywane są stypendia, emerytury, pensje, rozmaite wynagrodzenia. Jego szczęśliwy posiadacz, zamiast stać w uciążliwej kolejce, otrzymuje pieniądze bezpośrednio na swój rachunek i o tym fakcie jest przez bank informowany. Rosnącą na naszym rachunku ilość pieniędzy uszczuplamy, dokonując przekazania pieniędzy stosownym osobom i instytucjom jako zapłaty za dostarczone usługi lub towary.

Tak więc posiadanie rachunku bankowego to oszczędność czasu, zamiast bowiem dokonywać gotówkowych wpłat w kasach różnych instytucji, wystarczy przekazać bankowi konieczne dyspozycje. Bank o efekcie operacji na naszym rachunku w danym dniu powiadamia nas, informując o wysokości salda, które sygnalizuje nam, ile pieniędzy zostało po uwzględnieniu wszystkich wpłat na nasz rachunek, określanych jako kwoty uznania naszego rachunku, oraz naszych wydatków dokonywanych z rachunku, zwanych obciążeniami rachunku.

Rachunek bankowy jest również naszą przepustką do innych produktów bankowych, a szczególnie do kredytu. Bank, zanim zdecyduje się udzielić nam kredytu, dokładnie analizuje zmiany salda na naszym rachunku. W rezultacie jest w stanie ocenić, czy uzyskiwane przez nas dochody, pomniejszone o wydatki, wystarczą na spłatę kwoty kredytu z odsetkami. Rachunek bankowy stał się niezbędnym uzupełnieniem naszych podstawowych danych personalnych, a jego numer często pojawia się na różnych formularzach zaraz po imieniu i nazwisku.

Pewien farmer amerykański, z chwilą gdy się przekonał, że nie jest w stanie załatwić żadnej sprawy bez podania numeru rachunku bankowego, zwrócił się do stosownych władz o zamianę swego nazwiska na ciąg cyfr rachunku bankowego. W uzasadnieniu napisał, że nikogo nie obchodziło jego nazwisko, wszystkich natomiast interesował numer rachunku.

Rachunek bieżący pełni, jak widać, rolę usługową - pozwala dokonywać rozliczeń finansowych pomiędzy właścicielem rachunku i jego partnerami finansowymi. Prowadzenie działalności gospodarczej nie jest możliwe bez posiadania rachunku bieżącego. Operacje kupna i sprzedaży towarów powyżej określonej kwoty nie mogą być finansowane inaczej, jak tylko poprzez przekazanie pieniędzy z rachunku jednej firmy na rachunek drugiej firmy. Wyciąg z rachunku bieżącego firmy jest jednym z kluczowych dokumentów finansowych, pozwalających śledzić zawierane przez firmę transakcje.

W jakim stopniu rachunek bieżący powinien również przynosić dochód jego posiadaczowi? Dodatnie dzienne saldo rachunku pozostawia bankowi pewną sumę pieniędzy, którą bank może inwestować. Należy jednak podkreślić, że w odróżnieniu od lokat terminowych, kwoty pozostawiane na rachunku bieżącym trudno jest dokładnie przewidzieć. Tym samym bank może je lokować na krótkie terminy, a więc przy niskiej rentowności. Zatem dla banków rachunki bieżące stanowią źródło stosunkowo małego dochodu, z tego względu oferują one niskie ich oprocentowanie. Klienci godzą się na takie warunki, ponieważ głównym celem posiadania rachunku bieżącego nie jest przechowywanie pieniędzy, ale ułatwienie rozliczeń finansowych.

Kluczem porządkującym klientów banku jest numer rachunku bankowego. Ma on specyficzną strukturę. Składa się z ciągu cyfr, oddzielonych przerwami. Często narzekamy na długość numeru rachunku, mozolnie wpisując kolejne cyfry do bankowych blankietów. Rozbudowany numer rachunku ma jednak swoje uzasadnienie. Kolejne grupy cyfr oznaczają precyzyjnie dane identyfikując właściciela rachunku. Co więcej - obowiązujący od lipca 2004 r. standard numeracji rachunków bankowych nazywany NRB - został tak skonstruowany, że ryzyko popełnienia błędu zostało ograniczone minimum. Błąd może zostać wychwycony w momencie wpisywanie przez kasjera, konsultanta numeru w komputerze (przy realizowaniu przekazu pieniędzy).

Standaryzacja numerów rachunków bankowych ma istotne znaczenie z punktu widzenia automatyzacji rozliczeń dokonywanych pomiędzy klientami różnych banków. Weźmy prosty przykład. Pan X, posiadający rachunek w banku A, chce przesłać ze swojego rachunku 1000 złotych panu Y, który ma swój rachunek w banku B. Pan X wypełnia zlecenie płatnicze i przekazuje je do realizacji w oddziale banku A. Bank A obciąża rachunek pana X i na ogół na tym się kończy nasza wiedza dotycząca wykonania bankowej operacji przekazu.

Jak jednak przebiega proces wykonania zlecenia? Odpowiedź na to pytanie wymaga krótkiego komentarza, wyjaśniającego funkcjonowanie systemu rozliczeń sektora bankowego.

System rozliczeń banków krajowych oparty jest na pośrednictwie Krajowej Izby Rozliczeniowej, zwanej w skrócie KIR, która spełnia trzy kluczowe funkcje:

• odbiera od banków zlecenia przekazów ich klientów,
• segreguje zlecenia przekazów i dostarcza je odpowiednim bankom,
• dokonuje obliczenia, ile i które banki przekazały innym bankom pieniędzy z tytułu realizacji przekazów pieniężnych klientów.

Działanie tych systemów informatycznych stanie się jasne, gdy prześledzimy drogę opisanego wyżej pojedynczego przekazu. Otóż o uzgodnionej godzinie w banku A pojawi się, podobnie jak w innych bankach, tak zwana poczta KIR. Pracownicy poczty zabierają przygotowane worki, w których znajdują się zlecenia płatnicze klientów złożone danego dnia. Worek ze zleceniem płatniczym pana X wędruje do sortowni KIR. W sortowni, w której znajdują się już worki z innych banków, następuje segregacja zleceń. Zlecenia wszystkich banków, które stanowią przekazy dla klientów banku B, trafiają do jednego pakietu dla banku B. Następnego dnia bank B dostaje pocztą KIR worek ze zleceniami. Worek zawiera zlecenia złożone w różnych bankach, ale każde z nich jest przekazaniem pieniędzy dla klientów banku B. Bank B na podstawie uzyskanych zleceń uznaje rachunki swoich klientów odpowiednimi kwotami. W naszym przypadku bank B powiększy stan rachunku pana Y o kwotę 1000 złotych. Kopia zlecenia przekazu zostanie przez bank podpięta pod wyciąg z rachunku i przekazana klientowi. Należy wspomnieć, że KIR dokonuje podsumowania wszystkich kwot przekazów na rzecz danego banku oraz zleceń dotyczących obciążeń tego banku. W rezultacie powstaje rozliczenie wzajemne banków z tytułu dyspozycji przekazanych przez klientów.

Rozliczenie to odgrywa istotną rolę w kształtowaniu przepływów pieniężnych w sektorze bankowym. Szybkość przekazania pieniędzy z konta pana X na konto pana Y zależała od sprawności funkcjonowania systemu KIR, czyli szybkości działania poczty i efektywności sortowania zleceń. Na ogół czas przekazu wynosił od dwóch do trzech dni. Ten system rozliczeń, zwany SYBIR, oparty był na przekazie papierowych dokumentów, z tego względu był on bardzo pracochłonny. Szybko więc podjęto prace nad opracowaniem systemu elektronicznego rozliczania zleceń.

W nowym systemie, zwanym ELIKSIR, zlecenie klienta jest bezpośrednio wprowadzane do systemu komputerowego i przekazywane elektronicznie do centrali KIR, gdzie następuje rozliczenie transakcji kilka razy dziennie, co w rezultacie znacznie przyspiesza realizację przekazu klienta. Należy dodać, że w wielu bankach przekazanie pieniędzy następuje natychmiast pod warunkiem, że obie strony transakcji, to znaczy osoba dokonująca przekazu pieniężnego i osoba na rzecz której dokonywany jest przekaz, mają rachunki w tym samym banku. Możliwe jest to dzięki tak zwanemu zintegrowanemu systemowi informatycznemu, w którym klient posiada swój rachunek w centralnej bazie danych banku. Z tego względu przelew pieniężny dokonywany jest natychmiast z jednego rachunku bankowego na drugi. Często mówi się, że realizacja takiego zlecenia dokonuje się w czasie rzeczywistym.