ZUS: Dokumenty emeryta - kapitał początkowy

Od roku 1998 (przynajmniej teoretycznie) działa w Polsce nowy system emerytalny, oparty na indywidualnych kontach emerytalnych pracowników. Wcześniej obowiązywał system zwany repartycyjnym, w którym pieniądze wszystkich ubezpieczonych trafiały na konta ZUS, który wypłacał z nich na bieżąco emerytury starszym ludziom. Po 1998 roku okazało się, że ZUS nie jest w stanie samodzielnie policzyć, ile pracownicy wpłacili do systemu emerytalnego i obciążył tym obowiązkiem samych zainteresowanych.

Od wejścia w życie nowego systemu emerytalnego (1 stycznia 1999) składki na ZUS trafiają bezpośrednio na indywidualne konto emerytalne pracownika. To całkiem proste w przypadku ludzi, którzy podjęli pracę po 1 stycznia 1999 roku. Do kont emerytalnych tych, co zaczęli pracować wcześniej i urodzili się po 31 grudnia 1948 roku, trzeba jednak dopisać wartość wcześniej zapłaconych składek, czyli tak zwany kapitał początkowy.

Kapitał początkowy to kwota hipotetycznej emerytury, którą otrzymałby pracownik urodzony po 31 grudnia 1848 roku, jeśli pracował i płacił składki na ZUS przed 1 stycznia 1999 roku, pomnożona przez 209 miesięcy, czyli przeciętny czas dalszego trwania życia Polaka w wieku 62 lat.  Kapitał początkowy oblicza ZUS na podstawie dokumentów poświadczających zarobki i staż pracy dostarczonych przez ubezpieczonego. Na wysokość kapitału ma też wpływ płeć ubezpieczeniowego - mężczyźni dostaną nieco mniej niż kobiety, które przepracowały tyle samo czasu za taką samą pensję.

Dlaczego kapitał początkowy jest tak ważny? Wysokość emerytury zależy od tego, ile udało się zgromadzić na indywidualnym koncie w ZUS i w Otwartych Funduszach Emerytalnych (OFE). Im większy więc kapitał początkowy się tam znajdzie, tym większa będą emerytury. Aby ZUS mógł go prawidłowo obliczyć, zanim dostaniemy jakąkolwiek emeryturę, musimy przekazać do ZUS szereg dokumentów.

1. Druk ZUS Kp-1. To wniosek o obliczenie kapitału początkowego. Może przekazać go pracodawca, wtedy w jego nagłówku (oznaczonym jako część I) wpisuje swoje dane identyfikacyjne oraz stawia pieczątkę firmy. Jeśli dokument Kp-1 przekazuje sam ubezpieczony , część I pozostawia pustą. W części II wnioskodawca podaje swoje dane. . 

2. Druk ZUS Rp-6, czyli kwestionariusz dotyczący okresów składkowych i nieskładkowych  Dokumentuje on przebieg kariery zawodowej ubezpieczonego i zawiera daty rozpoczęcia i zakończenia poszczególnych okresów składkowych, nazwy zakładów pracy i pracodawców, okresy bezrobocia, urlopu wychowawczego, bezpłatnego i tym podobnych. W osobnej kolumnie powinniśmy wymienić dokumenty poświadczające przekazane przez nas dane. Jeśli staramy się o ustalenie kapitału porządkowego, nie musimy nic wpisywać w rubrykach "Zawód wyuczony" i "Rodzaj wykonywanej pracy lub prowadzonej działalności" - dotyczą one osób starających się o rentę.

Dokumenty potwierdzające okresy składkowe to pisemne zaświadczenia pracodawców, świadectwa pracy lub legitymacja ubezpieczeniowa. W przypadku ich braku mogą to być umowy o pracę, wpisy w dowodzie osobistym, legitymacje służbowe, legitymacje związków zawodowych a nawet pisma kierowane przez pracodawcę do pracowników w czasie zatrudnienia (jeśli na ich podstawie można ustalić wysokość wynagrodzenia).

3. Druk ZUS Rp-7, czyli zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu. Dotyczy to osób, których składki odprowadzał pracodawca. Osoby, które samodzielnie opłacały składkę dostarczają legitymację ubezpieczeniową z wpisami o zatrudnieniu i wynagrodzeniu albo numerem Numerem Konta Płatnika (NKP).

4. Świadectwa pracy i inne dowody potwierdzające okresy składkowe i nieskładkowe nie potwierdzone w druku Rp-7.

5. Wyciągi akt z Urzędu Stanu Cywilnego (akty urodzenia, małżeństwa itp.)

Wymieńmy jeszcze okresy składkowe i nieskładkowe. Te pierwsze to oczywiście czask, kiedy ubezpieczony pracował na podstwawie umowy o pracę, umowy agencyjnej lub zlecenia albo jako chałupnik. Liczy się także służba w wojsku, straży granicznej, pożarnej i więziennej lub policji (milicji). Do okresów składkowych zalicza się też internowanie w stanie wojennym, pobyt w więzieniu z przyczyn polityczznych, w przypadku repatriantów okres zatrudnienia za granicą, pracy dla organizacji politycznych lub społecznych nielegalnych w świetle przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r. Również czas, kiedy ubezpieczony pobierał zasiłek dla bezrobotnych, macierzyński lub z opieki społecznej liczy się do okresów składkowych. Nieskładkowe, czyli takie za które nie była płacona składka, to między innymi okresy nauki w szkole wyższej (pod warunkiem jej ukończenia), studiów doktoranckich, urlopu bezpłatnego lub wychowawczego, pobierania renty, pracy nie wykonywanej przed 1 czerwca 1989 z powodu represji politycznych i inne.