Źródła pozyskiwania funduszy parafialnych

Obowiązki proboszcza

Zgodnie z polskim ustawodawstwem parafia ma osobowość prawną, a jej byt jest niezależny od bytu innych kościelnych osób prawnych, np. diecezji, zakonów czy Caritas. Jedna kościelna osoba prawna nie odpowiada za zobowiązania innej, z prawnego bowiem punktu widzenia Kościół katolicki w Polsce nie jest jednym organizmem.

Proboszcz to główna osoba reprezentująca parafię na zewnątrz. Jego zwierzchnikami w myśl prawa kościelnego, a co za tym idzie podpisanego konkordatu, jest ksiądz biskup diecezji do której należy parafia. Wikariusze, rada parafialna lub ekonomiczna z punktu widzenia prawa nie posiadają osobowości prawnej (mocy prawnej) do rozporządzania dobrami parafialnymi lub zawierania umów z podmiotami zewnętrznymi. Dlatego też wszelkie sprawy dotyczące rozliczeń z urzędem skarbowym, pozwoleń na budowę, umów notarialnych, relacji ze szkołami, ubezpieczeń, a także zdobywania środków na remont kościoła spoczywają na proboszczach.

Proboszczowie mają też obowiązek ubezpieczyć kościoły od włamania, kradzieży, pożarów, powodzi i innych kataklizmów, a tereny wokół kościołów, kaplic i cmentarzy parafialnych od odpowiedzialności cywilnej. Na terenie kościoła parafianie mogą przecież złamać nogę, może im spaść na głowę sopel lodu zwisający z dachu czy suchy konar z drzewa. Akty wandalizmu, grabieże dzieł sztuki stały się również zjawiskiem powszechnym. Ustawa o zabytkach mówi, że dbałość o zabytek to obowiązek właściciela. Proboszcz powinien więc pomyśleć o tym, by np. założyć alarmy, zabezpieczenia antywłamaniowe i przeciwpożarowe, czasem nawet sfinansować monitoring firmy ochroniarskiej, gdy parafia ma w swoich zbiorach cenne zabytki.

Źródła dodatkowego finansowania

Jeśli proboszcz i parafianie nie są w stanie zaspokoić potrzeb kościoła, istnieje szereg mniej lub bardziej oczywistych sposobów na gromadzenie funduszy na bieżące działanie lub konkretne wydatki parafii. Należą do nich:
• pomoc finansowa ze strony kurii;
• dofinansowanie ze strony samorządu czy władz centralnych;
• dofinansowanie ze środków fundacji zajmujących się ochroną dóbr kultury;
• dodatkowa ofiarność parafian;
• działalność gospodarcza prowadzona przez parafię;
• pozyskiwanie funduszy unijnych.

Współpraca Kościół-państwo dziś układa się zazwyczaj dobrze. W wielu regionach miejscowe władze od lat uczestniczą w różnego rodzaju inicjatywach, m.in. sponsorują organizowane przez parafie koncerty, fundują nagrody. Przy ich wsparciu parafia może organizować wakacyjne wyjazdy dla dzieci i młodzieży. Zdarzało się również, że miejscowe władze finansowały np. zakup blachy na dach, wychodząc z założenia, że świątynia jest budynkiem użyteczności publicznej potrzebnym lokalnej społeczności jak szkoła czy szpital.

Dotacje unijne i ich znaczenie dla parafii

Po przystąpieniu do Unii Europejskiej Polska objęta została Zintegrowanym Planem Rozwoju Regionalnego. Polityka strukturalna UE ma na celu wyrównywanie różnic pomiędzy regionami w ramach Jednolitego Rynku Europejskiego poprzez pomoc skierowaną do słabiej rozwiniętych obszarów.
UE nie finansuje religijnej działalności Kościoła katolickiego; wspiera natomiast renowacje atrakcyjnych turystycznie zabytków. Dotacje wynoszą minimum milion euro. Górnej granicy nie ma. Warunkiem uzyskania dotacji jest jednak wykazanie, że wnioskodawca ma 25% kwoty, o którą się stara.
Ta minimalna wartość projektu (1 milion euro) okazała się poważną barierą dla uzyskania dotacji unijnych. Utrudnieniem jest też wymóg, by projekty generowały miejsca pracy i wpływały na wzrost konkurencyjności regionu oraz jego atrakcyjności.

Dzięki unijnym dotacjom można ratować zniszczone zabytkowe świątynie i wyposażać je w systemy ochrony. Jak już wspomniano, aby parafie mogły otrzymać dotacje unijne, muszą posiadać 25% kwoty, o którą się starają. Proboszczowie brali kredyt w banku, mając świadomość, że bez podjęcia tego ryzyka europejskie pieniądze dla parafii przepadną. Niektórzy proboszczowie od sponsorów zebrali sumy w wysokości owych 25% po to, by z UE dostać kilka razy więcej.

Nie wszyscy chętni proboszczowie mogą sprostać tym wymogom. Na sponsorów raczej nie mogą liczyć proboszczowie małych drewnianych kościółków na wsi. Żaden z nich nie jest też w stanie zgromadzić wkładu własnego i wykorzystać dotacji w tej wysokości, dlatego dobrym pomysłem jest wspólne działanie, by następnie otrzymane pieniądze podzielić według potrzeb.

Aby podjąć starania o dofinansowanie z Unii Europejskiej:
• należy złożyć wniosek do urzędu marszałkowskiego, gdzie oceniony jest on pod kątem zgodności z przepisami unijnymi;
• specjalna grupa ekspertów (m.in. konserwatorzy) powołana przez urząd wojewódzki weryfikuje projekt pod względem przydatności i atrakcyjności turystycznej;
• na końcu Regionalny Komitet Sterujący układa listę rankingową wszystkich złożonych wniosków, później zaś lista wędruje do zarządu województwa i zarząd województwa decyduje o tym, które projekty dostaną unijne wsparcie.

Pozytywnym przykładem na umiejętne wykorzystanie środków pochodzących z UE jest projekt konserwacji poznańskiej Fary. Wyceniono go na prawie 8 mln zł. Trzy czwarte tej sumy pochodzi z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. W tym wypadku cały wniosek wraz z projektem i studium wykonalności przygotowywała dla parafii firma doradcza. Na uzupełnienie wkładu własnego parafia otrzymała promesę od miasta w wysokości 1 mln 50 tys. zł. Pozostała część pochodzi od sponsorów, ze środków własnych, a także z kredytu bankowego.