Prawo autorskie w Kościele

Prawa autorskie w Kościele

Sztuka sakralna ma szczególny charakter. Jest przeznaczona na cele kultu religijnego. Obowiązek dbałości o szczególną wartość obrazów, monstrancji, kościołów, kaplic nakłada na osoby związane z Kościołem wprost Kodeks prawa kanonicznego.

Zagadnienie dotyczące praw autorskich w Kościele Katolickim jest  trudne z kilku powodów. Brakuje prawnych opracowań w tym zakresie. Ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w zakresie prawa powszechnego, a za takie należy uznać prawa autorskie twórców dzieł, odsyła do prawa polskiego. Jednak specyfika i przeznaczenie tych dzieł powoduje, że w wielu przypadkach trudno wprost stosować przepisy prawa autorskiego bez uwzględnienia charakteru dzieła.

Orzecznictwo sądów

W bogatym orzecznictwie sądów polskich nie znalazłam orzeczenia, które wprost odnosiłoby się do majątkowych praw autorskich dzieła kościelnego. To nie oznacza, że problem nie istnieje. Nie zawsze od razu trzeba iść do sądu. Prawo autorskie przewiduje ochronę praw majątkowych do stworzonego dzieła. Reguluje również zasady przenoszenia praw autorskich. Jest coraz więcej kancelarii i prawników specjalizujących się w prawach autorskich. Warto o tym pamiętać przy zawieraniu umów i zabezpieczyć majątkowe prawa autorskie do nabywanych dzieł na rzecz parafii, sanktuarium, wspólnoty.     

Muzyka sakralna

Trudno wyobrazić sobie Mszy Św. bez muzyki, która jest częścią liturgii. Pieśni kościelne tworzone są cały czas. Nie wszyscy jednak zdają sobie sprawę, że publiczne odtwarzanie utworów muzycznych wymaga zgody autora. Chodzi zarówno o odtwarzanie utworu z płyty czy też granie muzyki na „żywo".

Miejsca  święte

Miejsce święte i przedmioty znajdujące się w nim i w innych miejscach, nawet poświęcone, czy pobłogosławione, zostały stworzone przez człowieka. A na gruncie polskiego prawa dzieło autora jest przedmiotem ochrony. W przypadku dzieł przeznaczonych na cele kultu religijnego nie została wyłączona ochrona majątkowych praw autorskich. Nikt nie może kwestionować autorskich praw osobistych do dzieła stworzonego przez autora. Tu prawo nie pozostawia wątpliwości - prawa autorskie osobiste są niezbywalne i zawsze przysługują autorowi. Oznacza to w praktyce, że malarz, poeta, architekt zawsze będzie autorem dzieła i tego nie można kwestionować.   

Jest jednak jeszcze drugi aspekt prawa autorskiego - autorskie prawa majątkowe.

Autorskie prawa majątkowe mogą być przedmiotem obrotu i to zarówno dokonywanego między żyjącymi, jak i w drodze dziedziczenia.

Miejsca modlitwy

Moją uwagę na sprawy związane z majątkowymi prawami autorskimi zwróciło pytanie dotyczące ochrony autorskich praw majątkowych do stacji drogi krzyżowej. Sytuacja przedstawia się następująco. Sanktuarium zawarło umowę o dzieło na wykonanie stacji drogi krzyżowej. Pomysł i projekt został zaprojektowany wspólnie z artystą. Warunki umowy przewidywały zobowiązanie twórcy do wykonania określonego dzieła, sposobu zapłaty, terminów, materiałów, z których ma być wykonane dzieło. Rzeczywiście te wszystkie elementy zawiera umowa o dzieło. Wykonane dzieło przedstawia znaczącą wartość i jego wartość nie tylko materialna, ale również estetyczna, z roku na rok rośnie. W zawartej umowie zabrakło natomiast uregulowań dotyczących majątkowych praw autorskich do dzieła. Jeżeli autor swoich praw nie przeniósł na inną osobę czy osoby, to w świetle prawa autorskiego prawa te należą cały czas do artysty. Oczywiście zasadny jest argument, że za wykonanie stacji artysta przecież otrzymał wynagrodzenie za przygotowanie stacji. Tak to prawda, jednak wynagrodzenie artysta otrzymał za stacje drogi krzyżowej a nie za przeniesienie autorskich praw majątkowych. Te nadal należą do niego.

Niewątpliwie kolejny argument, że przecież stacje zostały uroczyście poświęcone i przeznaczone na cele kultu religijnego zgodnie z Kodeksem kanonicznym jest ważny. Tak przedstawia się sytuacja dzisiaj, trudno jednak przewidzieć, czy za kilkadziesiąt lat przeznaczenie obiektu będzie nadal takie samo. Dlatego przy takiej inwestycji warto zwrócić uwagę na większą dbałość o prawne zabezpieczenia dóbr kościelnych. Tak żeby w przyszłości uniknąć jakichkolwiek niejasności.

Dzisiaj chyba już nikogo nie dziwi przeznaczenie kościołów katolickich na inne cele niż kult religijny. Takie przypadki w świecie są znane i to nie tylko w byłym Związku Radzieckim.

Nawet jeżeli twórca zapewni o tym, że przeznaczył dzieło na rzecz kultu religijnego, to w sytuacji kiedy autor dzieła umrze, zgodnie z prawem polskim jego majątkowe prawa autorskie podlegają dziedziczeniu. Dlatego ważne jest żeby te ustalenia zapisać w umowie. Nie można przewidzieć, jaki stosunek do dzieła będą mieli spadkobiercy artysty. Autorskie prawa majątkowe mogą być zarówno przedmiotem dziedziczenia ustawowego, kiedy osoba zmarła nie rozporządziła swoim majątkiem, jak i dziedziczenia na podstawie testamentu.  

To tylko niektóre aspekty związane z majątkowymi prawami autorskimi.

Powielanie projektu

Jest również inny praktyczny aspekt autorskich praw majątkowych. Sanktuarium położone w Polsce zamówiło u artysty znów stacje drogi krzyżowej. Osoba, która dokonała zamówienia, wybrała i uzgodniła wzór, cenę oraz termin realizacji zamówienia. Kiedy stacje zostały wykonane, zamontowane i poświęcone, okazało się że zamiast oryginalnego indywidualnego wzoru obiekty te są powieleniem wzoru wcześniej wykonanego przez artystę. Oczywiście w tym przypadku zapomniano o uzgodnieniu indywidualności wzoru, według którego zostały wykonane stacje. Tym sposobem co najmniej dwa miejsca w Polsce mają takie same stacje drogi krzyżowej, co oczywiście nie jest niczym złym. Tylko że nie było to zgodne z zamiarem twórców obydwu sanktuariów.

Inne dzieła

Są przecież obrazy, naczynia liturgiczne zamawiane przez parafie, czy sanktuaria. Wykonują je artyści na prośbę proboszcza, kustosza sanktuarium czy wiernych. Rzeczy te często mają dużą wartość artystyczną i materialną. Jeżeli są to przedmioty, które nie zostały wykonane na skalę przemysłową i mają wartość artystyczną, to w takim przypadku warto równocześnie z zakupem uzyskać od artysty prawa autorskie majątkowe. Pozwoli to zabezpieczyć ich status prawny.