Rodzaje ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenie zdrowotne, którym podlegają osoby duchowne

 

W polskim systemie ubezpieczeń wyróżnia się ubezpieczenia społeczne, które mają na celu zapewnienie świadczeń po ukończeniu wieku emerytalnego lub powstania niezdolności do wykonywania pracy, a także ubezpieczenie zdrowotne na podstawie którego duchowny uzyskuje prawo do bezpłatnych świadczeń lekarskich.

Duchowni podlegają ubezpieczeniom społecznym, które dzielą się na:

·        ubezpieczenie emerytalne,

·        ubezpieczenia rentowe,

·        ubezpieczenie wypadkowe,

·        ubezpieczenie chorobowe.

Obowiązek ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zawsze występuje łącznie, natomiast obowiązek ubezpieczenia wypadkowego i chorobowego rozpatruje się odrębnie.

Obowiązek ubezpieczeń społecznych

Osoba duchowna (czyli duchowny, członek zakonu męskiego lub żeńskiego Kościoła katolickiego oraz alumni seminarium duchownego, nowicjusze, postulanci i junioryści) podlega:

·        ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (mogą one podlegać tym ubezpieczeniom obowiązkowo bądź dobrowolnie - na swój wniosek, w zależności od sytuacji)

Osoby duchowne podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym od dnia przyjęcia do stanu duchownego do dnia wystąpienia z tego stanu. Jedynie alumni seminariów duchownych, nowicjusze, postulanci i junioryści podlegają ubezpieczeniom dopiero od dnia ukończenia 25 roku życia.

Ubezpieczenia emerytalne i rentowe są obowiązkowe dla osoby, która jest duchownym na terytorium Polski, bez względu na to, czy posiada obywatelstwo polskie, czy jest cudzoziemcem. Ubezpieczenia te są obowiązkowe pod warunkiem, że duchowny nie ma ustalonego prawa do emerytury ani renty i nie ma innego tytułu do objęcia tymi ubezpieczeniami (innym tytułem do ubezpieczeń jest np. praca na podstawie umowy o pracę, umowy zlecenia, prowadzenie działalności gospodarczej).

·        obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu, tj. ubezpieczeniu z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Ubezpieczenie wypadkowe jest obowiązkowe dla duchownego, który podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, zarówno obowiązkowo jak i dobrowolnie. Jeśli duchowny nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, nie podlega również ubezpieczeniu wypadkowemu.

·        dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu, tj. ubezpieczeniu w razie choroby i opieki nad członkiem rodziny.

Duchowny może się zgłosić do ubezpieczenia chorobowego pod warunkiem, że obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Jeśli nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, nie może się zgłosić do ubezpieczenia chorobowego.

Przykład:

Alumn seminarium duchownego 12 grudnia 2007 r. ukończył 25 lat. Od dnia ukończenia 25 lat podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu bycia osobą duchowną. Od tego dnia podlega również obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu, ponieważ został objęty ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Alumn zadeklarował ponadto chęć podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.

W przypadku ubezpieczenia chorobowego, które jest dla duchownych dobrowolne (co oznacza, że mogą do niego przystąpić, ale nie muszą), objęcie tym ubezpieczeniem następuje od dnia:

·        złożenia wniosku o objęcie ubezpieczeniem chorobowym (za wniosek uważa się druk ZUS ZUA służący do zgłoszenia do ubezpieczeń),

·        wskazanego w druku ZUS ZUA, wcześniejszego niż dzień złożenia wniosku o objęcie ubezpieczeniem chorobowym, jeśli zgłoszenie do ubezpieczenia nastąpiło łącznie ze zgłoszeniem do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych w terminie 7 dni od dnia powstania obowiązku ubezpieczeń.

Przykład:

Duchowny 8 stycznia 2008 r. zgłosił się do ubezpieczeń społecznych duchownych (druk ZUS ZUA), w którym podał:

- jako datę podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu - 1 stycznia 2008 r.,

- jako datę przystąpienia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego - również 1 stycznia 2008 r.

Duchowny został objęty wszystkimi ubezpieczeniami, w tym dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, od 1 stycznia 2008 r., ponieważ zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego nastąpiło w ciągu 7 dni od powstania obowiązku ubezpieczeń emerytalnego i rentowych.

Gdyby zgłoszenie zostało złożone w ZUS po 8 stycznia 2008 r., duchowny mógłby zostać objęty dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym nie wcześniej niż od dnia złożenia zgłoszenia do tego ubezpieczenia.

 

Dobrowolne ubezpieczenia społeczne

Osoba duchowna, która nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, może przystąpić do nich dobrowolnie. ZUS obejmie ją dobrowolnymi ubezpieczeniami od dnia wskazanego we wniosku, nie wcześniej niż od dnia złożenia wniosku.

Dobrowolnymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, na swój wniosek, mogą być objęci:

·        osoby duchowne, które mają ustalone prawo do emerytury lub renty,

·        osoby duchowne, które podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innego tytułu,

·        alumni seminariów duchownych, nowicjusze, postulanci i junioryści przed ukończeniem 25 roku życia.

Dla osoby duchownej przystępującej do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych z tytułu bycia duchownym, obowiązkowe będzie ubezpieczenie wypadkowe. Przy dobrowolnym ubezpieczeniu emerytalnym i rentowym duchowny nie może zgłosić się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego (ponieważ mogą do niego przystąpić jedynie osoby podlegające obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym).

Ubezpieczenie zdrowotne

Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób duchownych powstaje i ustaje w tych samych terminach co obowiązek ubezpieczeń społecznych.

Obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają:

·        osoby, które maja obywatelstwo państwa członkowskiego UE/EOG i mieszkają na terytorium państwa członkowskiego UE/EOG, które są:

      - duchownymi, w tym członkami zakonów męskich i żeńskich Kościoła Katolickiego,

- alumnami wyższych seminariów duchownych i teologicznych, nowicjuszami, postulantami, juniorystami oraz ich odpowiednikami,

·        osoby, które mają obywatelstwo państwa członkowskiego UE/EOG, które nie mieszkają na terytorium państwa członkowskiego UE/EOG, jeżeli są objęte w Polsce ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, będące osobami duchownymi, w tym członkami zakonów męskich i żeńskich Kościoła Katolickiego,

·        osoby, które nie mają obywatelstwa państwa członkowskiego UE/EOG przebywające na terytorium Polski na podstawie wizy pobytowej w celu wykonywania pracy, zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, zezwolenia na osiedlenie się, zgody na pobyt tolerowany lub posiadają status uchodźcy nadany w Polsce albo korzystające z ochrony czasowej na jej terytorium, a także osoby, które przebywają na podstawie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich, które są:

- duchownymi, w tym alumnami wyższych seminariów duchownych i teologicznych, nowicjuszami, postulantami, juniorystami oraz ich odpowiednikami od dnia ukończenia 25 roku życia,

·        osoby, które nie mają obywatelstwa państwa członkowskiego UE/EOG, a które legalnie mieszkają na terytorium państwa członkowskiego UE/EOG innego niż Polska, które są:

- duchownymi, w tym alumnami wyższych seminariów duchownych i teologicznych, nowicjuszami, postulantami, juniorystami oraz ich odpowiednikami od dnia ukończenia 25 roku życia,

- członkami zakonów albo alumnami wyższych seminariów duchownych i teologicznych, nowicjuszami, postulantami, juniorystami oraz ich odpowiednikami do ukończenia 25 roku życia.

Dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne duchownych

Duchowny, który nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu, może do niego przystąpić dobrowolnie. Objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym następuje na podstawie pisemnego wniosku złożonego w Narodowym Funduszu Zdrowia, jeżeli osoba, która nie ma obywatelstwa państwa członkowskiego UE/EOG ma miejsce zamieszkania na terytorium Polski.

Dobrowolnie ubezpieczeniu zdrowotnemu mogą podlegać:

·        członkowie zakonów nieposiadający obywatelstwa państwa członkowskiego UE/EOG, przebywający na terytorium Polski na podstawie wizy, zezwolenia na osiedlenie się lub zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, a także zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich, zgody na pobyt tolerowany lub posiadający status uchodźcy nadany w Polsce albo korzystające z ochrony czasowej na jej terytorium,

·        alumni wyższych seminariów duchownych i teologicznych, postulanci, nowicjusze i junioryści zakonów i ich odpowiednicy nieposiadający obywatelstwa państwa członkowskiego UE/EOG, przebywający na terytorium Polski na podstawie wizy, zezwolenia na osiedlenie się lub zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, a także zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich, zgody na pobyt tolerowany lub posiadający status uchodźcy nadany w Polsce albo korzystający z ochrony czasowej na jej terytorium (od dnia ukończenia 25 roku życia osoby te podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoby duchowne),

jeżeli osoby te nie mieszkają legalnie na terytorium państwa członkowskiego UE/EOG innego niż Polska.