Ekonomia od A do Z: Kryzysy finansowe

Sprawny obieg pieniądza w gospodarce jest podstawowym warunkiem jej funkcjonowania. Zaburzenia tego obiegu mogą mieć swoje źródło w niedoskonałościach instytucjonalnych - braku odpowiednio rozwiniętych giełd, czy banków, lub w występowaniu tak zwanych kryzysów finansowych. Są trzy szerokie kategorie kryzysów finansowych:

1.Kryzys zadłużenia
Jest skutkiem występowania deficytu budżetowego. Zmusza on rząd do pożyczania pieniędzy - na rynku wewnętrznym i zagranicznym. W rezultacie rośnie dług i koszt związany z jego obsługą (np. spłata odsetek). W momencie, gdy zadłużenie urośnie do rozmiaru, który uniemożliwia państwu samodzielne spłacenie długu mówimy o kryzysie zadłużenia.

2.Kryzys systemu bankowego.
Banki zarabiają pożyczając na procent pieniądze, które przyjęły w depozyt od swoich klientów. Zarobek stanowi różnicę między stopą procentową na jaką ktoś zaciąga w banku kredyt, a stopą oprocentowania lokat na których swe pieniądze umieścili klienci banku. Bank zainteresowany jest więc udzielaniem kredytów po jak najwyższych stopach procentowych.
Im więcej kredytów tym więcej pieniędzy „pracuje" i tym większy jest zysk banku. Jeśli bank pożyczy zbyt dużo pieniędzy - to w przypadku, gdy więcej niż zwykle klientów przyjdzie odebrać swoje wkłady, wystąpi problem z płynnością - bank nie będzie w stanie tych pieniędzy wypłacić.
Zdarza się, że w przypadku dobrej koniunktury, na fali ogólnego optymizmu, bank pożycza zbyt dużo pieniędzy, często do tego w bardzo ryzykowne przedsięwzięcia. Powoduje to zmniejszenie jego płynności.
Dodatkowo w takiej sytuacji wiele kredytów okazuje się „złymi kredytami" - przedsięwzięcia, na finansowanie których zostały wzięte nie przynoszą zysków i banki mają problem z odzyskaniem zainwestowanych środków.
Jeżeli wówczas pojawią się pogłoski, że złych kredytów jest na tyle dużo, że nie starczy pieniędzy dla wszystkich klientów, którzy w banku ulokowali swoje pieniądze, biegną oni w panice do banku (stąd nazwa bank run), by odzyskać choć część swoich wkładów. W rezultacie bank całkowicie traci płynność i może stanąć w obliczu bankructwa.
Jeżeli wystąpi taka sytuacja, to system finansowy (np. inne banki) zazwyczaj pożyczają środki na wypłatę zobowiązań (pasywów) - często sama informacja o tym wystarcza do tego, by klienci pozostawili swoje pieniądze w banku.
Jeżeli jednak wiele banków pożycza nieostrożnie dużą część pieniędzy swoich klientów, to bank runs, prowadzą do sytuacji, w której instytucje bankowe zmuszone do zawieszenia wymienialności ich pasywów. Mówimy wówczas o kryzysie systemu bankowego.

3.Kryzysy walutowe
Są skutkiem między innymi ataków spekulacyjnych w których spekulanci sprzedają walutę danego kraju - władze państwa interweniując (broniąc kursu waluty) zużywają zapasy rezerw walutowych. Prowadzi to, w przypadku systemu stałych stóp procentowych do dewaluacji lub rewaluacji kursu lub do zmiany z systemu stałych stóp procentowych na płynne. Tak duże zmiany wartości środka wymiany, powodują chaos w gospodarce, zwłaszcza problemy ze zrównoważeniem bilansu płatniczego, ograniczenie dostępności dóbr importowanych (np. na skutek ich znacznego wzrostu ich cen).