Ekonomia od A do Z: Rynek

Potoczne wyobrażenie o rynku (ang. market) wiąże się z targiem, na którym można nabyć towary po korzystnej cenie, którą często można negocjować. Z punktu widzenia ekonomii ważny jest proces w wyniku którego ustalana jest cena. Kupujący chce wydać jak najmniej, sprzedający natomiast zarobić jak najwięcej (stara się więc uzyskać wysoką cenę). Transakcja zostaje zawarta, gdy cena odpowiada obu stronom.

Mechanizm rynkowy to podstawowy model, którym opisać można większość zjawisk w gospodarce. W wyniku działania dwóch sił:
podaży - określającej ilość dobra, którą gotowi jesteśmy sprzedać po danej cenie
popytu - określającej ilość dobra którą po danej cenie chcemy nabyć,
ustalana jest cena przy której określona ilość dóbr zmienia właściciela.
Im wyższa jest cena, tym więcej chętnych, żeby dobro sprzedać (bo więcej zarobią), zarazem wyższa cena zniechęca kupujących, więc trudniej jest dane dobro sprzedać.
Wzrost ceny, zachęcający nowych sprzedawców zostaje zatrzymany w momencie, gdy powoduje zbyt duży odpływ kupujących - towary zaczynają wówczas zalegać w magazynach i ostatecznie ich cena spada, to z kolei powoduje wycofanie się z rynku tych producentów, dla których ta cena jest nieopłacalna. Motywuje to producentów do obniżania kosztów gdyż wówczas mogą osiągać zysk nawet przy niskiej cenie, w rezultacie, konsumenci (tworzący popyt) mogą kupować taniej.

Określając rynek możemy mówić o rynku jednego dobra (np. rynek tulipanów) lub wielu dóbr (np. rynek kwiatów) lub usług, czy pracy (płaca jest ceną za czas i kwalifikacje). Można analizować rynek lokalny, krajowy, międzynarodowy lub globalny. Innymi słowy możemy dowolnie zmieniać zasięg, którym obejmujemy zjawiska, które chcemy analizować. W każdej sytuacji zachodzą trzy wymienione zależności, a działanie sił popytu i podaży doprowadza ustalenia ceny i zawarcia transakcji.

W logice rynkowej cena zawiera informację o zapotrzebowaniu na produkt i opłacalności produkcji, wykorzystując ją firmy same podejmują decyzje inwestycyjne. W tym kontekście mówimy o gospodarce rynkowej. Odpowiedzi na pytanie - ‘jakie produkty zostaną wytworzone?' udziela rynek: - tylko te, których produkcja jest opłacalna, to znaczy których koszty produkcji są niższe od możliwej do uzyskania ceny.
System ten jest znacznie wydajniejszy niż centralne planowanie, gdyż ustalenie informacji zawartych w cenie na drodze badań jest czasochłonne i często niemożliwe ze względu na dynamicznie zachodzące zmiany. Rynek natomiast działa szybko i jest tani, a zarazem jest naturalnym urządzeniem regulującym.