Ekonomia od A do Z: Budżet Państwa

Budżet państwa nie jest rodzajem konta bankowego, z którego wydawane są środki na wszystkie państwowe cele. Jest to natomiast plan, będący podstawą prowadzenia działalności finansowej państwa.
Obejmuje szczegółowe zestawienie dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów władz i administracji rządowej.
Charakter tego planu jest taki, że opisuje on jakie środki na bieżąco wpływają i wypływają do kasy państwa. Wartość całkowita budżetu, to suma wpłat, które wpływają przez cały rok (np. podatek VAT odprowadzany jest co miesiąc; podatek dochodowy przy wypłacie pensji w postaci zaliczki - reszta po zakończeniu roku budżetowego po rozliczeniu - tzw. dopłaty).

Budżet przesądza na co przeznaczone zostaną publiczne pieniądze - kto je dostanie i w jakiej wysokości.
Jego zapisy wynikają z ustaleń rządu, który jest odpowiedzialny za przedstawienie budżetu, oraz z poprawek wniesionych przez posłów i senatorów w czasie procedury uchwalania budżetu. Są wiec wypadkową racjonalnego rachunku oraz populistycznych żądań i politycznych gier.

Istnieje szereg postulatów ekonomicznych, dotyczących zasad funkcjonowania budżetu.
Powinien być zrównoważony, tzn. nie powinien zamykać się notorycznie deficytem (budżet z nadwyżką traktuje się jako zrównoważony). Powinien obejmować wszystkie wydatki państwa - zarówno dotacje, jak dopłaty do ZUS koszty utrzymania administracji itd. Uchwalany jest na rok, przy czym rok budżetowy może się właściwie zaczynać w dowolnym momencie (w Polsce pokrywa się z rokiem kalendarzowym).
Należy go uchwalać przed rozpoczęciem danego roku budżetowego. Z zasady jest całkowicie jawny, informacja nt. źródeł dochodów, zarówno jak i celi wydatków musza być dostępne dla obywateli.

Dochody budżetowe dzieli się na bezzwrotne, które obejmują: dochody z podatków, dochody z ceł, opłat skarbowych, wypłat z zysku NBP, wypłat jednostek budżetowych, kar i mandatów, wpłaty do budżetu z Unii Europejskiej itd. Dochody zwrotne, to: to pożyczki, kredyty bankowe, lokaty instytucji finansowych (np. w obligacje skarbowe).

Podatki stanowią 90 % dochodów budżetowych, a największą ich część stanowią podatki pośrednie.
Wydatki budżetowe - teoretyczne powinny finansować działania państwa na obszarze, w którym zawodzi rynek, w praktyce, różnie z tym bywa, często stanowią po prostu element gry politycznej.

Wyróżniamy kilka rodzajów wydatków budżetowych:
- wydatki bieżące:
a) subwencje dla jednostek samorządu terytorialnego na sfinansowanie ich działalności ustawowej
b) dotacje - finansowanie określonych działań, określonych     podmiotów, rodzajów wyrobów, dopłaty do kredytów
- wydatki związane z obsługą Skarbu Państwa - zwłaszcza z obsługą długu.
- wydatki majątkowe na inwestycje finansowe.

Ponadto tworzy się tzw. rezerwę budżetową:
- ogólną (na sytuacje niemożliwe do przewidzenia) - do 0,2% wydatków budżetowych (jej utworzenie jest obowiązkowe), oraz
- celową (na realizację zaplanowanych działań - gdy niepewna wysokość środków, które wpłynął do budżetu) - do 5% wydatków budżetowych.