Ekonomia od A do Z: Akcje i giełda

Akcja jest papierem wartościowym stwierdzającym prawo udziału we własności jakiejś firmy.

Posiadanie akcji oznacza więc, że razem z wieloma osobami jesteśmy posiadaczami jakiegoś przedsiębiorstwa (akcji często są setki tysięcy, a nawet miliony, a ich właścicieli nawet kilkuset i więcej).

Mamy prawo decydować o losach firmy - naszej własności. Decyzje podejmowane są na Walnym Zgromadzeniu Akcjonariuszy (WZA) w wyniku głosowania, na którym każdy udziałowiec dysponuje ilością głosów odpowiadającą ilości posiadanych akcji,

WZA decyduje na przykład jaką część zysku zostanie przeznaczona na wypłatę dywidendy, a jaka zainwestowana w rozwój; decyduje też miedzy innymi o wyborze władz spółki oraz o wszelkich kluczowych zmianach.

Podejmując wszelkie decyzje udziałowcy kierują się własnym interesem. Rozwój przedsiębiorstwa oznacza dla nich zysk, a jego upadek - stratę.

Akcja daje szansę zarabiania jednocześnie na dwa sposoby. Po pierwsze, część zysków trafia do właścicieli, jako dywidenda (o ile oczywiście jest zysk - czyli to co pozostaje po odliczeniu wszystkich opłat, w tym podatków). Po drugie rozwój firmy oznacza wzrost jej wartości, który ma przełożenie na wzrost jej ceny (w rezultacie można akcje z zyskiem sprzedać) - jest to tzw zysk kapitałowy.

Sprzedaż i kupno akcji dokonywać się może na giełdzie papierów wartościowych. Dotyczy to spółek, które spełniają najbardziej wyśrubowane standardy dotyczące przejrzystości. Funkcjonują one w tzw obrocie publicznym.

Giełda ma na celu umożliwić łatwe nabywanie i zbywanie akcji. Inwestorzy kupują akcje tych spółek, dla których prognozują wzrost, a sprzedają akcje tych, dla których przewidują spadek ceny.

Przewidywania te oparte są na analizie odpowiednich danych udostępnionych przez spółki. Giełda pilnuje, aby dane te były prawdziwe i pełne. Chroni w ten sposób inwestorów przed nieuczciwymi praktykami firm, które mogły by dla lepszego sprzedania kolejnej emisji akcji dążyć do zbyt optymistycznego przedstawienia swoich wyników.

Transakcje na giełdzie zawierane są za pośrednictwem domów maklerskich i występujących w ich imieniu maklerów. Zlecamy kupno lub sprzedaż odpowiedniej ilości akcji ustalając cenę dla tej transakcji. Jeżeli makler znajdzie odpowiadająca jej kontrofertę, to dokona transakcji (w praktyce odpowiadających zleceń szuka komputer). Za pośrednictwo domy maklerskie biorą zazwyczaj pewien procent od wartości transakcji.

Akcjami można obracać również na rynku pozagiełdowym. Od giełdy różni się przede wszystkim niższymi wymaganiami stawianymi spółkom - dotyczącymi przejrzystości i jawności. Są łatwiejsze do spełnienia, ale powoduje to, że ten rynek jest bardziej ryzykowny od rynku podstawowego i mniej chętnie lokowane są tu pieniądze. Transakcje dokonywane są często bezpośrednio między domami maklerskimi, a czasem na rynku zbliżonym do giełdowego.

Warto wspomnieć jeszcze o podziale na tzw. rynek wtórny i rynek pierwotny. Rynek pierwotny obejmuje emisje akcji - pierwotny ich zakup od spółki, przez inwestorów. Rynek wtórny to transakcje kupna i sprzedaży zawierane pomiędzy inwestorami, którzy kupili akcje od emitującej je spółki, bądź od innych inwestorów.

Na koniec - indeksy. Indeksy giełdowe stanowią średnia wyciągniętą z notowań odpowiednio dobranych spólek. Jest to średnia ważona (względem ich udziału w kapitalizacji giełdy). Pozwalają zorientować się, jaki jest ogólny trend na giełdzie, a jaki w konkretnych branżach, czy typach spółek. Na tej podstawie gracze giełdowi wyciągają wnioski w co warto zainwestować, jakie gałęzie gospodarki rozwijają się szybciej, a jakie wolniej.