Ekonomia od A do Z: Bezrobocie i rynek pracy

Na problem bezrobocia warto spojrzeć od strony rynku. Praca, jako jeden z czynników produkcji istotnie wpływa na koszty wytwarzania dóbr usług.

Pracodawcy, aby dostarczać towary po atrakcyjniejszej cenie poszukują taniej siły roboczej. Pracownicy chcą zarabiać jak najwięcej. Jedni i drudzy muszą zaakceptować taką cenę, jaka ukształtuje się na rynku. Gdy pracy jest mniej, jej cena (płaca), powinna się obniżyć.

Tyle teoria. W praktyce rynek pracy jest bardziej skomplikowany ze względu na szczególne regulacje, które na nim obowiązują.

Po pierwsze, praca świadczona jest w oparciu o umowę, która określa wysokość płacy - nie można jej wobec tego zmienić "z dnia na dzień" (w każdym razie nie obniżyć). Nie można też łatwo zwolnić pracownika. Oczywiście jest to dla niego plus, bo gwarantuje, że nie zostanie on z dnia na dzień pozbawiony środków do życia. Dla pracodawcy to ryzyko. W przypadku, gdy jego dochody spadną, bo spadnie na przykład popyt na jego produkty, to firma stanie się niewypłacalna (bo pracownikom nadal będzie trzeba zapłacić).
Ponieważ przyjęcie kogoś do pracy jest połączone z takim ryzykiem, to pracodawcy są mniej skłonni szybko zwiększać zatrudnienie lub płace.

Fakt ten wzmacniany jest przez działanie tzw. klina podatkowego. Klin podatkowy, to pozapłacowe koszty pracy (składki emerytalne, rentowe i chorobowe - pobierane przez ZUS, oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych), które (poza podatkami) bezpośrednio obciążają pensje. Wszystko to razem powoduje, że w Polsce pracodawca zatrudniający kogoś na umowę o prace musi wydać (dla niego to koszt!) prawie dwukrotność tego, co pracownik ten dostaje na rękę. Czyli gdy zatrudnia jedna osobę, to prawie, tak, jakby zatrudniał dwie!

Te dwa elementy rynku pracy - szczegółowe regulacje prawa oraz klin podatkowy ograniczają chęć zatrudniania nowych pracowników. Zdaniem większości ekonomistów są one szkodliwe dla gospodarki, a ostatecznie uderzają w pracowników i bezrobotnych. Wskazuje się też na fakt, że zarówno prawo pracy, jak i tzw. układy zbiorowe* chronią tych pierwszych, ale nie drugich.

Szukając rozwiązań, które zapewniają sprawiedliwe stosunki pracy, oraz jakąś ochronę pracownikom przed nieuczciwymi pracodawcami trzeba pamiętać, że tych ostatnich jest mniejszość, a przeregulowały rynek pracy jest szkodliwy dla bezrobotnych, bo utrudnia im znalezienie zatrudnienia.

*Układy miedzy pracodawcą, a związkami zawodowymi pracowników danej firmy dotyczące warunków pracy, płacy i zwalniania