Ekonomia od A do Z: Bank centralny, stopy procentowe, operacje otwartego rynku

Stopa procentowa (procent, jest ceną za użytkowanie pieniądza. Podobnie jak cena za towar wyrażona w pieniądzu (np. w złotówkach). Wyraża ona relację popytu i podaży na pieniądz. Im więcej ludzi chce uzyskać dostęp do gotówki (np. poprzez kredyt), tym trudniej go dostać. Dzieje się tak dlatego, że zwiększa się nacisk na wzrost jego ceny, czyli wzrost oprocentowania. Odwrotnie, gdy ilość oferowanego pieniądza zwiększa się, powstaje nacisk na obniżenie ceny kredytu - banki zabiegają o klientów oferując im kredyt po niższej cenie, czyli niżej oprocentowany. Naturalnie ostateczny wynik działania tych sił (na wzrost i na obniżenie stopy procentowej) zecerzy od ich relacji - która jest większa.

       Z zagadnieniem kredytów wiąże się również kwestia kreacji kredytu przez banki.

Udzielony kredyt finansuje jakąś inwestycje, z której zyski czerpie jakaś firma. Zyski te trafiają powrotem do banku, który znów może udzielić kredytu. W ten sposób pieniądze się ‘rozmnażają'. Ograniczeniem kreacji jest fakt, że bank część pieniędzy musi zachować - ich ilość określa ustalana przez Bank Centralny (NBP w Polsce), stopa rezerw obowiązkowych.

       Kreacja pieniądza nie jest zła, o ile przyrost ilości pieniądza w obiegu odpowiada przyrostowi PKB, czyli rozwojowi gospodarki. Jeżeli jest od niego wyższy, to pojawia się inflacja. Inflacja wpływa na realna wysokość stopy procentowej (realna stopa % = stopa nominalna - stopa inflacji), co oznacza z jednej strony, że koszt kredytu dla kredytobiorcy jest niższy (realna wartość odsetek maleje w czasie - za tą samą kwotę można kupić mniej), z drugiej, oznacza to mniejszy zysk dla banku.

       Ponieważ problem inflacji był już rozważany, tu przypomnijmy tylko, że ma ona wiele negatywnych skutków. Z tego powodu dąży się do jej ograniczenia, czym zajmuje się bank centralny).

       Poza wymieniona już stopą rezerw obowiązkowych bank centralny może wpływać na poziom kreacji kredytu również w inny sposób. Może, jako pożyczkodawca ostatniej szansy dla banków komercyjnych udzielać im kredytu, który zwiększa ich możliwości kredytowe. Ustalając stopę procentową, po której udziela kredytu, wpływa na poziom stóp banków komercyjnych (nie opłaca im się dawać kredytu po cenie niższej od tej, jaką zań zapłaciły). W tym celu ustala poziom stóp:

• Redyskontowej - po której banki mogą pożyczać na krótko pieniądze pod zastaw weksli,
• Lombardowej - krótkoterminowy kredyt pod zastaw innych papierów, najwyższa na rynku międzybankowym

Ponadto Bank centralny może dokonywać tzw. operacji otwartego rynku, czyli kupować i sprzedawać państwowe papiery wartościowe (obligacje) - stanowi to dla banków konkurencyjną, wobec udzielania pożyczek klientom, formę lokowania kapitału.

Wszystkie te działania mają na celu ustabilizowanie inflacji na odpowiednim poziomie, co powinno pozwolić gospodarce na równomierny rozwój.