Ekonomia od A do Z: Produkt Krajowy Brutto

W ramach SNA, PKB analizuje się w trzech ujęciach, zależnie od tego, co chce się obserwować. Każde z nich jednak opiera się na mierzeniu wartości produkcji czystej (wartości dodanej), czyli wartości wszystkich wytworzonych w danym okresie dóbr pomniejszonej o wartość dóbr zużytych do ich produkcji.

Te trzy ujęcia (przekroje) oznaczają trzy różne metody mierzenia wartości produktów finalnych (które dają taki sam wynik).

1. Metoda sumowania wartości wytworzonych produktów (dóbr i usług).

Ze względu na olbrzymią ilość różnych dóbr i usług jest to operacja skomplikowana, którą zajmują się odpowiednie instytucje statystyczne (w Polsce Główny Urząd Statystyczny - GUS).

Zebrane dane grupuje się według działów gospodarki, co pozwala zanalizować jej strukturę.

Liczenie PKB w ten sposób jest o tyle trudne, że trzeba uważać, by nie liczyć kilka razy tego samego (np. nie można dodać ceny opon, blachy etc, a potem do tego jeszcze całego samochodu, bo jego wartość już zawiera cenę produktów pośrednich zużytych przy jego produkcji). Wobec tego liczy się albo wartość dodaną do produktu na danym etapie produkcji albo wartość produktów finalnych. (Produkty finalne, to takie produkty, które podlegają konsumpcji, inwestycjom powiększającym wartość kapitału trwałego przedsiębiorstw lub eksportowi).

2. Metoda sumowania dochodów.

Suma wynagrodzeń czynników produkcji (płac za pracę, procentów za kapitał oraz renty za ziemię) równa jest wartości produkcji finalnej przedsiębiorstw (wszak wypłacają je z tego, co zarobią). Licząc w ten sposób PKB można zilustrować dochody poszczególnych grup społecznych.

3. Metoda sumowania wydatków na dobra finalne.

Pozwala zobrazować, jaka część PKB kupowana jest w celach konsumpcyjnych, czyli przez osoby prywatne, jaka w celach inwestycyjnych (przez przedsiębiorstwa), jaka przez sektor rządowy, a jaka eksportowana jest za granicę.

By porównywać stan rozwoju gospodarek liczy się zazwyczaj PKB per capita czyli PKB na mieszkańca (dzieląc PKB całkowity przez liczbę mieszkańców danego kraju).

Wadą tego systemu jest fakt, że nie obejmuje dóbr, które nie podlegają transakcjom kupna-sprzedaży, nie uwzględnia czasu wolnego, jakim ludzie mogą dysponować(w niektórych społeczeństwach czas wolny ceniony jest wyżej, niż dobra materialne - trudno wtedy porównywać ich dobrobyt z dobrobytem społeczeństw konsumpcyjnych), ani efektów zewnętrznych (np. zanieczyszczeń, których usunięcie ze środowiska może być kosztowne).