Ekonomia od A do Z: Aktywa i pasywa

Pojęcie aktywów jest często stosowane, nierzadko w nieco mylnym kontekście. Czytając o aktywach i pasywach zapominamy czasem, że pojęcia te stanowią przede wszystkim kategorię bilansu księgowego. Najczęściej określenia te używane są do opisu sytuacji jakiejś firmy, mogą jednak być zastosowane praktycznie w sytuacji każdej osoby prawnej, czy fizycznej.

Mówiąc krótko: sporządzając bilans określamy aktywa, czyli majątek oraz pasywa, czyli zobowiązania i kapitał własny przedsiębiorstwa. Aktywa obrazują strukturę majątku, a pasywa źródła jego finansowania. Każdy element majątku ma swojego właściciela - jest nim albo prowadzący daną działalność gospodarczą, albo ten, kto pożyczył pieniądze, co oznacza, że wartość składników majątkowych jest równa wartości źródeł, z których są one finansowane.

Stanowi to ogólną wskazówkę co do kondycji przedsiębiorstwa. Oczywiście jest tak, że jeżeli zobowiązania przewyższają majątek, to jest ono (co do zasady) bankrutem.

Działalność przedsiębiorstwa łączy się z powstawaniem kosztów i przychodów. Jeżeli przychód i koszty nie są sobie równe, to do bilansu księgowego dodaje się pozycję, którą jest zysk lub strata.

Wydawać by się mogło, że tak długo dopóki równanie suma pasywów=suma aktywów, wszystko jest w porządku.

Sprawa jest jednak nieco bardziej skomplikowana. Główną przyczyną bankructw nie jest wcale nadmierne zadłużenie - przekraczające wartość aktywów, ale brak płynności. Co to oznacza?

Zanim odpowiemy na to pytanie, przeanalizujmy poniższą tabelę.

Struktura pasywów określa skąd pochodzą środki finansowe danego przedsiębiorstwa, jak jest ono finansowane (czy są to kredyty, akcje, czy inne formy zadłużenia). Aktywa natomiast pokazują w co środki zostały zainwestowane.

Można zauważyć, że kolejne kategorie bilansu charakteryzują się coraz mniejszą płynnością (w przypadku aktywów) lub, przypadku pasywów, coraz późniejszą wymagalnością czyli czasem jaki pozostał do spłaty pożyczonej kwoty (terminu zwrotu).

O ile środki pieniężne (gotówka) możne być użyta w każdej chwili na zaspokojenie dowolnych potrzeb (np. zapłaty za konieczne usługi, dostarczony towar, energię elektryczną czy telefon), o tyle np. zapasy stanowią majątek mniej „ruchliwy" - trudno zasobami regulować bieżące zobowiązania. Im mniejsze są środki przedsiębiorstwa które stanowią jego kapitał obrotowy, tym wcześniej zaczyna się tak zwana bariera płynności. Gdy przedsiębiorstwo ją osiągnie, nie może dłużej regulować swoich bieżących zobowiązań i zaczyna grozić mu upadłość. Łączy się to najczęściej z opóźnieniem spłat jakiś należności (za dostarczony towar lub usługi). W rezultacie, jeżeli firma nie pozyska szybko gotówki, to może zdarzyć się tak, że zbankrutuje mimo iż zobowiązania nie są wcale nadmiernie wysokie.