Ekonomia od A do Z: Korzyści i niekorzyści skali

Koncepcja korzyści i niekorzyści ze skali produkcji ma swoje źródło w teorii przedsiębiorstwa. W sytuacji gdy koszty całkowite rosną wolniej niż rozmiary produkcji, to koszty na jednostkę produkcji (koszty przeciętne) maleją. Mówimy wówczas o korzyściach skali (economies of scale). W odwrotnej sytuacji, gdy całkowite koszty rosną szybciej niż produkcja, mówimy o niekorzyściach skali (diseconomies of scale).

Istnieje szereg przyczyn, które prowadzą do pojawienia się korzyści skali.

1. Prowadzenie działalności gospodarczej wymaga wielu różnych nakładów. Część z nich nie zależy od wolumenu produkcji, bądź zależy tylko w małym stopniu.
2. Specjalizacja - lepsze wykorzystanie umiejętności pracowników związane ze specjalizacją, powoduje wzrost wydajności pracy
3. Produkcja na dużą skalę jest zazwyczaj konieczna by opłacalnym było zastosowanie nowoczesnych, wyspecjalizowanych maszyn, które są drogie ale mają dużą wydajność.
4. Duże firmy łatwiej i na korzystniejszych warunkach mogą otrzymać kredyt. Mogą też korzystać z wielu źródeł finansowania swojej działalności
5. Obniżki przy dużych hurtowych zakupach
6. Koszty opakowania i transportu nie wzrastają proporcjonalnie do ilości transportowanych rzeczy

Korzyści skali rosną wraz ze wzrostem przedsiębiorstwa ale nie w nieskończoność.

W którymś momencie zaczynają pojawiać się niekorzyści skali związane głównie z problemami w  zarządzaniu dużą organizacją (komunikacja, atmosferą między pracownikami etc.) -  są to tzw managerskie niekorzyści skali. Niekiedy dołączają do nich tzw geograficzne niekorzyści skali - większa produkcja oznacza zapotrzebowanie na więcej materiałów, co może implikować konieczność sprowadzania ich z nowych źródeł, często bardziej oddalonych, co wiąże się z z większymi kosztami logistycznymi.

Korzyści skali nie są takie same dla wszystkich. Olbrzymie korzyści skali osiągają firmy zajmujące się wytwarzaniem produktów które mogą być dystrybuowane przez internet lub na różnych nośnikach cyfrowych - jak płyty CD/DVD. Koszt stworzenia produktu wyjściowego może być wysoki, natomiast produkcja kopii ma koszt krańcowy bliski zeru. Z drugiej strony w usługowych sektorach gospodarki, zwłaszcza w służbie zdrowia, czy fryzjerstwie możliwości osiągania korzyści skali są bardzo ograniczone.

Korzyści skali wzmacniane są przez globalizację, która poszerza rynki i ułatwia do nich dostęp, oraz przez rozwój technologii komunikacyjnych i informatycznych, który zmniejsza menadżerskie niekorzyści skali czyniąc zarządzenie firmą łatwiejszym, tańszym i sprawniejszym..