Ekonomia od A do Z: Modele w ekonomii

Model jest formą odwzorowania fragmentu rzeczywistości. Jedną z wielu możliwych. W przeciwieństwie jednak do fotografii, czy opisu historycznego celuje w maksymalnym uproszczeniu, które pozwoli na sformułowanie ogólnych praw. Zasadą budowania modeli ekonomicznych jest zatem pozostawienie tylko najistotniejszych i odrzucenie z analizy wszelkich elementów, które mogą być pominięte w analizie.

Oczywiście ekonomia wzoruje się tu na na naukach ścisłych. Dąży do minimalizacji ilości czynników (zmiennych) wpływających na badane zjawisko, które są brane pod uwagę. Jest to o tyle skomplikowane, że ilość zmiennych w przypadku nauk społecznych jest ogromna, czasem trudno jest ustalić które można odrzucić, a które są istotne.

Formy, jakie przybiera model są różne: graficzne (jak model rynku), opisowe i matematyczne (jak model równowagi przedsiębiorstwa, czy model Harroda-Domara).

Może się wydawać, że uproszczenie, jakie implikuje model, jest sprzeczne z postulatem rozumienia rzeczywistości. To logiczne rozumowanie, a jednak modele są ekonomii potrzebne, a uproszczenie jest wydajną metodą pozwalającą wyjaśnić najważniejsze zależności w gospodarce.

By jednak tak było, by model spełniał swoją rolę, konieczne jest przeanalizowanie wszystkich zmiennych jakie mogą mieć wpływ na zachowania i sytuację podmiotów gospodarczych. Dopiero wiedząc jakie czynniki łączą się z danym zjawiskiem możemy odrzucić (lub przypisując im jakąś wartość uznać za stałe) te, które uznajemy za mniej istotne. Dzięki temu powstaje model który ukazuje jak zmiana jednego czynnika (a w każdym razie niewielkiej - ogarnialnej ilości czynników) wpłynie na sytuację opisywaną przez model.

Dobrym przykładem jest model rynku. Jedyną zmienną wpływającą na zmiany popytu i podaży jest tu cena. Można by mówić jeszcze o przyzwyczajeniach nabywców, tradycjach lokalnych, reklamie itd., ale jakkolwiek ważne, zaciemniły by one obraz. Tak zaś możliwe było ukazanie najważniejszej zależności, mianowicie tej, że wzrost ceny zniechęca nabywców a jej spadek sprzedawców. Model rynku pozwala prześledzić inne zależności, jak konsekwencje wprowadzenia cen minimalnych czy ograniczeń podaży.

W ten sposób teoretyczne i często wysoce abstrakcyjne teorie pomagają zrozumieć jakąś część rzeczywistości. Zarazem dobrze zbudowany model pozwala wychwycić błędy w teorii bądź nawet ją zafalsyfikować.

Coraz większą rolę odgrywa w ekonomii matematyka, co jest następstwem rozwoju informatyki i możliwości prze nią oferowanych. Nadając określonym zjawiskom wartości liczbowe można przewidywać skutki podejmowanych działań gospodarczych czy decyzji politycznych dotyczących gospodarki. Szczególną rolę odgrywa tu ekonometria, która stara się opisać prawa ekonomiczne w kategoriach matematycznych, czyli właśnie w odpowiednich modelach i funkcjach. Do takich modeli wstawia się następnie dane statystyczne dotyczące gospodarki - pozwala to z jednej strony weryfikować teorię, a z drugiej antycypować zmiany w sytuacji gospodarczej.