Ekonomia od A do Z: Ryzyko

Różnica pomiędzy niepewnością, a ryzykiem jest istotna. O ryzyku mówimy, gdy możliwe jest oszacowanie dla wielu możliwych wariantów rozwoju sytuacji, prawdopodobieństw ich zajścia. Jeżeli prawdopodobieństwa nie są znane i nie można ich określić, to mówimy że podejmujący decyzję działa w warunkach niepewności (a nie, że ryzykuje).

Występowanie ryzyka wynika z oddziaływań przyrody, praw społecznych, demograficznych oraz ekonomicznych - których ostateczny wpływ nie może być określony z całkowitą pewnością. Ponadto niepowodzenie podejmowanych działań może wynikać z błędów w realizacji, niekompetencji pracowników lub wad technicznych i złymi systemami zarządzania.

Różni ludzie (szerzej - podmioty gospodarcze) mają różny stosunek do ryzyka (są mniej lub bardziej skłonni je podejmować). Ekonomia tłumaczy to wymianą pomiędzy krańcową użytecznością dochodu, a podejmowaną skalą ryzyka (w kategoriach wartości zarówno jak i prawdopodobieństwa zajścia). Krańcowa użyteczność dochodu oznacza, że kolejne, takie same przyrosty dochodu, mają coraz mniejszą użyteczność. W rezultacie w coraz mniejszym stopniu zwiększają użyteczność całkowitą. Jednocześnie ryzyko kolejnych decyzji może być coraz większe.
Część podmiotów skłonna jest zaryzykować więcej w zależności od ich krańcowej użyteczności dochodu.

Niechęć do ryzyka powoduje, że szybko rozwija się rynek ubezpieczeń, które pozwalają ograniczyć ryzyko. Z drugiej strony istnienie rynku gier hazardowych możliwe jest dzięki temu, że część ludzi skłonna jest podejmować ryzyko. Niektórzy ludzie mogą łączyć zachowania przejawiające niską i wysoką skłonność do ryzyka jednocześnie. Jedno z wyjaśnień takiej sytuacji mówi, że skłonność do ryzyka jest większa, gdy w grę wchodzą relatywnie niewielkie sumy pieniędzy i rośnie, ze wzrostem stawki.

Pomiar ryzyka jest konieczny przy podejmowaniu decyzji ekonomicznych. Wielkość ryzyka zależy od wielkości inwestycji, ilości i rodzaju zmiennych mających wpływ na podejmowane działania oraz czasu w którym mają one zostać wykonane.

Charakterystyczne jest ryzyko związane z rynkiem finansowym. Wynika ono najczęściej z groźby niewypłacalności dłużnika, któremu pożyczyliśmy pieniądze, spadku ceny kupionych akcji, niewypłacenia spodziewanej dywidendy etc. Generalnie uznaje się, że inwestycje przynoszące wyższą stopę zwrotu obarczone są większym ryzykiem.

Na koniec warto wspomnieć o tzw. zarządzaniu ryzykiem. Polega ono na rozkładaniu ryzyka w czasie i zmniejszania jego całkowitej wartości. Służyć temu może:

1. Zakup polisy ubezpieczeniowej pokrywającej straty na wypadek: pożaru, włamania, kradzieży, powodzi, utraty głównego managera
2. Dopasowanie stopy dyskontowej używanej do dyskontowania przyszłych przepływów (cash flows) do ich dzisiejszej wartości (present value). Zmniejszenie dzisiejszej wartości przyszłych, niepewnych dochodów powoduje, że mniejsza będzie strata, jeżeli nie uda się ich osiągnąć.
3. Dywersyfikację aktywów, czyli lokowaniu funduszy w różne przedsięwzięcia. Wówczas straty wynikające z porażki jednego z nich są mniejsze - chodzi o to, żeby tak dobrać inwestycje, żeby prawdopodobieństwo porażek wszystkich naraz nie występowało, lub było minimalne.
4. Zakup kontraktów forward/futures, które zagwarantują określoną cenę (jest to tzw. hedging)