Rynek platyny

U hiszpańskich odkrywców Ameryki biały, niezwykle ciężki metal nie wzbudził większego zainteresowania. Ochrzcili go pogardliwym mianem "platina", co po polsku znaczy "sreberko". Całą ich uwagę pochłaniało poszukiwanie nowych pokładów złota. Światowa kariera platyny rozpoczęła się dopiero w XVIII wieku, gdy jej niezwykłymi właściwościami zainteresowali się europejscy uczeni. W połowie XIX wieku zaczęto wyrabiać z niej biżuterię, wysoko cenioną ze względu na ładny wygląd i trwałość. W roku 1828 w Rosji wybito pierwsze na świecie platynowe monety.

Obecnie z branży jubilerskiej pochodzi połowa popytu na ten surowiec. Ponad 40% światowego wydobycia zużywa się do produkcji katalizatorów używanych do oczyszczania samochodowych spalin oraz w branży chemicznej. Dalsze 7% trafia do producentów sprzętu komputerowego i elektronicznego, gdyż jest doskonałym przewodnikiem prądu, odpornym na korozję i bardzo trudno wchodzi w związki z innymi metalami.

Wysokie ceny platyny są efektem ograniczonej podaży: rocznie na świecie wydobywa się niespełna 160 ton tego kruszcu, podczas gdy, dla porównania, produkcja złota przekracza 2,5 tysiąca ton. Głównym dostawcą platyny jest Republika Południowej Afryki, skąd pochodzi 80% wydobycia. Drugie miejsce na liście producentów zajmuje Rosja (11%), a trzecie Stany Zjednoczone i Kanada (6%). Mała podaż i ograniczona liczba dostawców sprawia, że ceny platyny są bardzo zmienne, co jest korzystne dla zainteresowanych zyskiem inwestorów.

Głównym odbiorcą kruszcu przez lata była Japonia. Trafia do niej 1/3 rocznej produkcji metalu. Jednak ostatnio doganiają ją Chiny, gdzie wyroby jubilerskie z platyny cieszą się coraz większym powodzeniem. Kolejne miejsca zajmuje Ameryka Północna (19%) oraz Europa (17%). Głównym ośrodkiem handlu jest powstały w 1987 roku Londyński Rynek Platyny i Palladium (London Platinum and Palladium Market). Jest to rynek pozagiełdowy, na którym wszystkie warunki transakcji ustalane są bezpośrednio przez kontrahentów. Dwa razy dziennie odbywa się fixing, na którym ustalane są ceny odniesienia, pozwalające dostawcom, odbiorcom, pośrednikom i inwestorom zorientować się w sytuacji na rynku.

Drugim ważnym ośrodkiem handlu platyną jest nowojorska giełda handlowa NYMEX, gdzie handluje się kontraktami terminowymi na ten metal oraz opcjami na nie. Pojedynczy kontrakt opiewa na 50 uncji po 31 gram każda. Tak jak w przypadku innych futures na towar kontrahenci zobowiązują się, że w danym terminie w przyszłości przeprowadzą transakcję kupna-sprzedaży po ustalonej z góry cenie. Rozliczenie następuje w naturze: sprzedający musi dostarczyć platynę w sztabkach, o wadze nie mniejszej niż 10 uncji każda. Najwyższe, jak dotąd ceny platyna osiągnęła w 2006 roku, gdy za uncję płacono nawet prawie 1400 dolarów.