Kapitał społeczny

Szczypta empirii

Wyobraźmy sobie, że jesteśmy w gronie ludzi bezrobotnych i poszukujemy pracy. W czasach dobrej koniunktury osoby o cennych kwalifikacjach znajdują pracę dość szybko. Jednak można ten proces jeszcze bardziej przyspieszyć wykorzystując sieć swoich znajomych - różnego rodzaju rekomendacje ustne mają często dużo większe znaczenie niż olśniewające CV. Z tego względu analiza kapitału społecznego wprowadza cenne elementy do tzw. modeli poszukiwań na rynku pracy, które ostatnio zdominowały sposób myślenia o rynkach tego czynnika produkcji. Idźmy dalej - każdy człowiek jest częścią rodziny - kapitał społeczny, który się w niej gromadzi, to przede wszystkim pozytywne relacje jej członków. W takim środowisku łatwiej jest wychować dzieci, łatwiej jest również zdobywać wykształcenie. Słowem, silne więzi rodzinne wykształcone przez kapitał społeczny wpływają na kapitał ludzki, a o jego roli w procesach gospodarowania nie będziemy już przypominać. Ta forma kapitału może wypełniać także lukę powstałą w uregulowaniach prawnych. Rolę tę spełniają różne normy społeczne i moralne. Choć w przypadku struktur mafijnych trudno jest mówić o moralności, liczne badania empiryczne potwierdzają, że właśnie tam mamy do czynienia z silnie zakorzenionym kapitałem społecznym, który umożliwia ich funkcjonowanie. Ważne zadanie przypada w udziale kapitałowi społecznemu w przypadku dostarczania dóbr publicznych przez państwo. Ma ono dwojaki charakter. Pozwala na skuteczniejszą komunikację członków społeczeństwa z rządem, którzy mogą się dobrowolnie zrzeszać i przedstawiać do realizacji programy korzystne dla społeczności lokalnych. Z drugiej natomiast strony, kapitał społeczny umożliwia skuteczniejszy monitoring rządzących, co pozytywnie wpływa na poziom korupcji oraz zapobiega marnotrawieniu środków publicznych. Ten specyficzny rodzaj kapitału może również rozwiązywać tzw. błędy koordynacji, które pojawiają zazwyczaj w sytuacjach, kiedy większa liczba osób musi podjąć decyzję. Dzięki zaangażowaniu kapitału społecznego łatwiej jest wybrać lidera takiej grupy, który będzie rzetelnie reprezentował jej interesy. Społeczna akceptacja dla jednostki spełniającej funkcje przywódcze pozwala jej skuteczniej kierować grupą i dzięki pewnego rodzaju charyzmie jest ona w stanie przekonać członków tej grupy do rozwiązań niekorzystnych z ich punktu widzenia, natomiast pożądanych w kontekście całej zbiorowości.

Po pewnym zastanowieniu każdy z czytelników będzie z pewnością w stanie podać własne przykłady kapitału społecznego, które wypełnią lukę w sytuacji, kiedy zawodzi wnioskowanie stricte ekonomiczne. Balansowanie teorii kapitału społecznego pomiędzy socjologią a ekonomią nie przysparza jej zwolenników ze strony ekonomistów matematycznych. Ci jednak muszą często ustępować pod naporem faktów, kiedy elegancko sformułowane modele nie są w stanie kompleksowo wytłumaczyć otaczającej nas rzeczywistości.