Skąd się biorą zyski

W gospodarce istnieją trzy podstawowe źródła zysków. Przede wszystkim to odłożona konsumpcja. Dysponujący wolnymi środkami zamiast wydać je na zaspokojenie od razu swoich potrzeb, przeznaczają je na inwestycje. Mogą na przykład zbudować zakład produkcyjny i kupić maszyny do produkcji, która w przyszłości może przynosić zyski. Te z kolei będą mogły zostać przeznaczone na konsumpcję lub ponownie zainwestowane. Rezygnacja z bieżących wydatków tworzy kapitał bez którego wzrost produkcji były znacznie powolniejszy.

Drugim źródłem zysków jest ryzyko. W gospodarce wiecznie trwa ruch. Wiele osób inwestuje, lecz nie wszyscy odnoszą sukces. Część przedsiębiorców i inwestorów nie tylko nie osiąga zysków, ale ponosi wręcz straty, ubożejąc w ten sposób. Podobnie jak pracownicy decydujący się na wykonywanie niebezpiecznych zawodów otrzymują wyższe płace niż nie niosące ze sobą tak poważnych zagrożeń, inwestorzy angażujący się w bardziej ryzykowne przedsięwzięcia liczą na uzyskanie większych zysków niż w przypadku inwestycji mniej narażonych na niepowodzenie. I rzeczywiście, statystycznie ich zarobki są wyższe niż tych, którzy zachowują większą ostrożność. Tę nadwyżkę nazywamy premią za ryzyko.

Trzecim źródłem zysku to zdolności organizacyjne, rzutkość, przedsiębiorczość i inicjatywa. Przedsiębiorca który wynalazł nowy produkt, tańszy sposób jego wytwarzania lub mniej kosztowny sposób dostarczenia do odbiorców odnosi na rynku sukces w postaci zysków. Odbiorcy kupują u niego ze względu na niższą cenę bądź wyższą wartość użytkową niż w przypadku dóbr dostarczanych przez konkurencję.

W gospodarce występują jeszcze dwie specyficzne sytuacje, które są źródłem nadzwyczajnych zysków. Pierwsza to monopol. Przedsiębiorca, który osiągnął monopolistyczną pozycję może żądać wyższych cen niż w przypadku istnienia konkurencji. Ekonomiści mówią wtedy o rencie monopolistycznej. Drugą specyficzną przyczyną powstawania zysków może być niedoskonałość mechanizmu rynkowego. Zdarza się, że dwóch przedsiębiorców sprzedaje identyczny produkt po różnych cenach. W warunkach doskonałej konkurencji wszyscy nabywcy kupowaliby u tańszego dostawcy. Jednak często zdarza się, że wielu odbiorców nie wie o tańszym źródle zaopatrzenia i kupuje u przedsiębiorcy oferujący produkt po wyższej cenie, zarabiając w ten sposób dodatkowo. W nowoczesnych, rozwiniętych gospodarkach jednak ani renta monopolistyczna ani dodatkowe dochody powstające w wyniku niedoskonałości rynku stanowią tylko drobną część osiąganych przez przedsiębiorców zysków. Liczy się przede wszystkim odłożona konsumpcja, skłonność do podejmowania ryzykownych wyzwań oraz innowacyjność.