Ranking państw socjalnych

Na szeroko rozumiane sprawy socjalne przeciętnie idzie w skali całej Unii Europejskiej 27,3 proc. produktu krajowego brutto. Tak podał niedawno Eurostat - urząd statystyczny UE (opublikowany w sierpniu 2007 raport powstał na podstawie analizy danych za 2004 rok).

Czołówka i maruderzy

To jest oczywiście średnia dla 27 krajów tworzących UE. Na czele rankingu krajów ułożonego wedle odsetka PKB przeznaczanego na sprawy społeczne znajduje się oczywiście Szwecja - ze wskaźnikiem 32,9 proc. W czołówce tego rankingu są też Francja, Dania, Niemcy, Belgia i Austria - w każdym z tych krajów wspomniany wskaźnik przekracza 29 proc.
Na drugim biegunie są kraje bałtyckie. Łotwa ze wskaźnikiem zaledwie 12,6 proc., wyprzedzająca nieznacznie Litwę i Estonię.
Polska plasuje się pod tym względem w połowie stawki. Ze wskaźnikiem 20 proc. PKB przeznaczanych na sektor socjalny jesteśmy na równi z Hiszpanią. Dość daleko za krajami dobrobytu, ale wyprzedzamy Irlandię, Czechy, Słowację, wspomniane republiki bałtyckie oraz Rumunię (dla Bułgarii danych brak).
Mówiąc w uproszczeniu, z zestawienia Eurostatu wynika, że Polska nie jest krajem, który nadmiernie rozpieszcza swoich obywateli ochroną socjalną, ale też nie należy do tych krajów, które wydatki socjalne ostro trzymają w ryzach. Zaoszczędzone tu pieniądze wolą zaś przeznaczać na rozwój kraju.

Na jedną osobę

Miara stopnia socjalizacji danego kraju w postaci odsetka PKB przeznaczanego na politykę społeczną nie jest jedyną. Eurostat policzył również, ile pieniędzy wydają poszczególne kraje na opiekę socjalną na jednego obywatela - te dane są w jednostkach przeliczeniowych, uwzględniających siłę nabywczą poszczególnych walut. Zdecydowanie najwięcej z funduszy socjalnych otrzymuje przeciętny obywatel Luksemburga, na kolejnych miejscach tego zestawienia są kraje pozostające poza UE - Norwegia oraz Szwajcaria, a potem państwa skandynawskie. Polska - jako kraj stosunkowo ubogi - znajduje się w ogonie tego rankingu. Realnie wydatki socjalne w przeliczeniu na obywatela są u nas czterokrotnie niższe niż w Europie Zachodniej, ale wyższe niż na Słowacji czy w krajach bałtyckich.

Tajemnicza struktura

Polityka społeczna to pojęcie szerokie, dlatego Eurostat przyjrzał się również strukturze wydatków na ten cel, czyli poszczególnym strumieniom pieniężnym na poszczególne cele. Najwięcej pieniędzy pochłania zabezpieczenie osób w starszym wieku i rencistów (dotacje do emerytur i rent), dalej są wydatki na ochronę zdrowia, zwalczanie bezrobocia, politykę prorodzinną, ochronę osób niepełnosprawnych itp.
Część wydatków socjalnych jest zdeterminowana niezależnymi od niczyjej woli okolicznościami. Oto np. Włochy wydają największy odsetek swojego PKB na programy socjalne dla ludzi w wieku poprodukcyjnym. Ale to wynika z prostego faktu, że Włosi są zdecydowanie najstarszym społeczeństwem Europy - co czwarta osoba mieszkająca w tym kraju ma więcej niż 65 lat. Tymczasem w czołówce rankingu wydatków na zabezpieczenie seniorów jest też...Polska, choć akurat Polacy należą do najmłodszych społeczeństw. Tajemnicę wyjaśnia fakt, że tu liczy się emerytury, a Polska jest wciąż krajem najmłodszych w świecie emerytów. Do niedawna przeciętna Polka i przeciętny Polak uzyskiwali świadczenie z dotowanych przez państwo funduszy emerytalnych o kilka lat wcześniej niż obywatele najbogatszych państw.
Za to proporcjonalnie mniej niż inni wydawaliśmy dotąd na politykę prorodzinną, ochronę zdrowia oraz wsparcie bezrobotnych.

Gotówka mówi wszystko

I ostatnia uwaga - Polska ma najwyższy w Europie wskaźnik wypłat świadczeń socjalnych w gotówce (83 proc. całości świadczeń). To jednak nie jest powód do chwały, a wprost przeciwnie. W takich krajach jak Irlandia czy Szwecja dużo więcej jest świadczeń rzeczowych. Mówiąc inaczej - w Polsce za często dawane są pieniądze do ręki, bez sprawdzania, na co beneficjent je przeznaczy. Czy bezrobotny wykorzysta je na opłacenie kursu poszerzającego jego kwalifikacje, a zatem i możliwość znalezienia pracy, czy też zasiłek przeznaczy na piwo. Ten wysoki wskaźnik wypłat świadczeń w gotówce świadczy raczej o tym, że polityka społeczna w Polsce jest nadal przestarzała i mniej efektywna niż w innych krajach.