Cenny papier - obligacje!

Załóżmy, że w państwo X ściąga do swej kasy 100 mln z podatków nakładanych na obywateli (płacą oni zarówno podatki np. od swoich wynagrodzeń jak i podatek VAT, którym obciążony jest rachunek za każdy towar i usługę). Środki te wydawane są na różne cele, o czym decyduje parlament i rząd tego państwa. Jeśli pieniędzy z podatków wystarcza na wszystkie cele wyznaczone przez polityków i urzędników (czyli wydatki budżetu są nie większe niż owe przykładowe sto milionów), mówimy, że budżet jest zrównoważony (jeśli wydatki są równe wpływom) lub występuje nadwyżka budżetowa (jeśli wydatki są mniejsze od wpływów).

Niestety, rzeczywistość jest taka, że większość państw od lat wydaje więcej niż "zarabia" na podatkach, co prowadzi do tego, że nie tylko co roku pojawia się dziura budżetowa (deficyt), ale przez lata narasta zadłużenie (dług) skarbu państwa, główny składnik długu publicznego. Państwo bowiem nie może spłacić szybko swoich długów powstałych przez emisję papierów skarbowych (obligacji i bonów), a co więcej - musi zaciągać nowe długi (czyli emitować nowe papiery), żeby spłacić stare zobowiązania - czyli wypłacić odsetki i wykupić papiery sprzedane wcześniej inwestorom. Jeśli przez wiele lat sytuacja się powtarza, to potrzeby pożyczkowe państwa stają się naprawdę dużym problemem. Może się zdarzyć nawet tak, że państwo nie będzie w stanie terminowo i w całości wywiązywać się ze swoich zobowiązań - stało się tak zupełnie niedawno (pod koniec lat 90-tych) np. w Rosji.W pułapkę zadłużenia wpadła także PRL - w latach 70-tych zaciągnięto tak wiele długów zagranicznych, że na początku lat 80-tych PRL była praktycznie bankrutem, niezdolnym do obsługi swego zadłużenia - nie tylko do spłaty kapitału, ale nawet do terminowej wypłaty odsetek. Niewypłacalność grozi każdemu krajowi, którego politycy i władze w sposób nieodpowiedzialny zwiększają dług.  

Obligacje i bony skarbowe - to papiery emitowane i sprzedawane przez rząd w celu sfinansowania deficytu. Bony to papiery krótkoterminowe (emitowane na okres do roku), zaś obligacje - średnio- i długoterminowe (od roku do kilkudziesięciu lat). Emisji i rodzajów papierów jest bardzo wiele. Obligacje różnią się nie tylko "długością życia" (np. 5, 10 czy 20 lat), ale konstrukcją (ceną nominalną, ceną emisyjną, sposobem naliczania i wypłaty odsetek) oraz walutą, w jakiej obligacje te są denominowane (w przypadku Polski są to obligacje np. w złotych, euro, dolarach, a nawet jenach).

Obligacje i bony skarbowe kupują instytucje finansowe (banki), ale i inwestorzy indywidualni, czyli my wszyscy, którzy chcą w ten sposób lokować swoje oszczędności. Dla inwestorów indywidualnych przeznaczone są obligacje skarbowe 2-, 3-, 4- i 10-letnie (obligacje emerytalne). Ich obrót i kupno odbywa się na dwa sposoby.

Pierwszy to tzw. rynek pierwotny - Ministerstwo Finansów, które emituje obligacje naszego Państwa, wyznaczyło do ich sprzedaży agenta emisji i został nim jeden z banków (dlatego obligacje można kupić w sieci placówek PKO Bank Polski i Punkty Obsługi Klienta Bankowego Domu Maklerskiego PKO BP). Żeby jednak zacząć lokować oszczędności w obligacjach należy mieć o nich pewien zasób wiedzy: umieć rozszyfrować oznaczenie, rozumieć różnicę między ceną emisyjną a dzienną, wartość nominalna, jakie są rodzaje oprocentowania, co oznacza określenie rentowność, okres odsetkowy. Do zakupu niezbędne są podstawowe dokumenty i posiadanie konta bankowego.

Drugim sposobem zakupu jest tzw. rynek wtórny. Jest on związany z obrotem obligacjami na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie i wymaga już nie tylko tej wiedzy wcześniejszej, ale i pewnej wiedzy z zakresu rynku giełdowego. Poza tym, że jest to sposób wymagający założenia tzw. rachunku maklerskiego, to jest to również sposób obarczony ryzykiem giełdowym.

Inwestorzy indywidualni mogą również, korzystając z pośrednictwa niektórych banków komercyjnych, kupować bony skarbowe. Możliwość ich zakupu, w związku ich specyficzna konstrukcją, maja jedynie inwestorzy, którzy mogą zainwestować znaczne sumy pieniędzy.