Podatki - wiedz ile i komu oddajesz

Najprostsze rozróżnienie i najczęściej spotykane to podział na podatki bezpośrednie i pośrednie. Kryterium podziału jest tu jedność podmiotu opodatkowania, czyli mówiąc prościej, ustalenie, czy podatnik płaci fiskusowi z własnej kieszeni, czy jedynie pośredniczy, przekazując podatek zapłacony przez innych. Do podatków bezpośrednich zaliczane są podatki dochodowe i majątkowe. W praktyce czasami zdarza się jednak, że podatek bezpośredni jest przerzucany, wbrew intencji ustawodawcy, na innych poprzez wliczenie go do ceny towaru.

Taka konstrukcja charakterystyczna jest dla podatków pośrednich. Podatnik dolicza wtedy (w sposób jawny lub ukryty) podatek do ceny towaru i płaci go. Pieniądze pochodzą jednak od nabywcy produktu. Do tego rodzaju podatków zaliczamy wszystkie podatki od wydatków, w tym VAT.

Ze względu na rodzaj przedmiotu opodatkowania wyróżniamy podatki dochodowe, od wydatków oraz majątku.

Podatkiem dochodowym, jak sama nazwa wskazuje, opodatkowany jest dochód podatnika. Jego wysokość zależy od wielkości dochodu oraz od obowiązującej skali podatkowej. Podatki dochodowe są płacone zarówno przez obywateli, jak i firmy, ale według różnych zasad.

Podatek dochodowy od osób prawnych, popularnie zwany CIT (Corporate Income Tax), płacą spółki akcyjne i z ograniczoną odpowiedzialnością od swojego dochodu, rozumianego jako różnica między przychodami (sumą wszystkich pieniędzy, jakie wpłynęły do firmy) a kosztami ich uzyskania, ustalonymi na podstawie ewidencji księgowej.

Osobisty podatek dochodowy PIT (Personal Income Tax), płacą wszystkie osoby od dochodów w postaci wynagrodzeń za pracę, od rent, emerytur, a nawet zasiłków dla bezrobotnych. Opodatkowane są także dochody z działalności gospodarczej, twórczości artystycznej, praw majątkowych oraz inwestowania kapitału. Podstawą do wymierzenia podatku jest dochód, stanowiący różnicę między przychodem, a kosztami jego uzyskania. W przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą koszty te równe są rzeczywiście poniesionym wydatkom. Dla pozostałych podatników ustalane są w formie ryczałtu.

Podatkami majątkowymi obciążona jest własność. Można je podzielić na cztery grupy:

1. od posiadanego majątku - zależnie od obowiązującego systemu podatkowego opodatkowany może być cały majątek właściciela lub poszczególne jego składniki. W naszym kraju do tej grupy zaliczamy podatek rolny, podatek od nieruchomości i podatek od środków transportu),
2. od przyrostu majątku - płacony fiskusowi w przypadku nabycia bądź otrzymania rzeczy lub praw majątkowych. W skład tej grupy wchodzi podatek od spadków i darowizn oraz podatek od czynności cywilnoprawnych,
3. od transformacji substancji majątkowej - płacone w przypadku sprzedaży lub zamiany rzeczy lub praw majątkowych na inne rzeczy lub prawa majątkowe.

Podstawową formą formą opodatkowania wydatków w większości krajów świata jest obecnie podatek od wartości dodanej, czyli VAT (Value Added Tax). Przedmiotem opodatkowania jest tu wartość sprzedaży towarów i usług, a podstawą - przyrost wartości w danej fazie gospodarowania. Popularna jest również akcyza - podatek nakładany selektywnie na towary konsumpcyjne.

Z kolei w zależności od organu pobierającego podatki dzielimy podatki na centralne i lokalne.

Podatki lokalne zasilają budżety gmin. Ich wysokość określają rady gminne. Maksymalne stawki określone są jednak w ustawie. Do podatków lokalnych należą: podatek od nieruchomości, podatek od środków transportu, podatek od posiadania psa, opłaty targowiskowe i miejscowe. Podatki centralne trafiają do budżetu państwa.

Czwarty sposób różnicowania podatków ma zastosowanie wtedy, gdy opodatkowywane dochody pochodzą z różnych źródeł. Mamy wtedy do czynienia:

• z podatkiem globalnym - gdy łącznie opodatkowane są według jednej skali wszystkie składniki dochodów podatnika lub,
• z podatkiem cedularnym - gdy dochód z każdego źródła opodatkowany jest według zróżnicowanych stawek.

Pierwsze rozwiązanie ułatwia stosowanie progresji podatkowej, podczas gdy drugie pozwala na preferowanie jednych, a dyskryminowanie innych rodzajów dochodów.

Jak widać na powyższej systematyzacji, współczesny system podatkowy jest bardzo skomplikowany i trudno jest się na bieżąco orientować we wszystkich podatkach. Należy jednak pamiętać, że nieznajomość prawa szkodzi, a fiskus swego królestwa podatkowego bronił będzie niczym Cerber u brzegów rzeki Styks.

Źródła: strony internetowe Ministerstwa Finansów