Co to jest cash pooling?

Najważniejszym źródłem finansowania przedsiębiorstw w Polsce (poza środkami własnymi) jest kredyt bankowy, choć w ostatnich latach tempo przyrostu zadłużenia polskich przedsiębiorstw w bankach wyraźnie zmalało. Z drugiej strony systematycznie wzrastała wartość środków zgromadzonych przez przedsiębiorstwa w postaci depozytów bankowych. W efekcie relacja depozytów do kredytów w sektorze przedsiębiorstw zwiększyła się z 0,43 w 1996 r. do 0,82 w 2005 r. Zjawisko wzrostu wartości depozytów przedsiębiorstw w bankach w sytuacji obserwowanej poprawy ich sytuacji finansowej oraz historycznie wysokich wskaźników płynności, przy jednoczesnym niskim tempie wzrostu inwestycji, stało się przedmiotem zainteresowania wielu ekspertów. Banki szybko podjęły próbę wykorzystania tej sytuacji i opracowały usługę, która umożliwia przedsiębiorstwom bardziej efektywne zarządzanie płynnością. Jest nią cash pooling. Na czym ona polega?

Usługa cash pooling została stworzona z myślą o przedsiębiorstwach, które działają w ramach grup kapitałowych bądź mają rozbudowaną strukturę organizacyjną. Każdy podmiot grupy prowadzi zazwyczaj co najmniej jeden rachunek bankowy służący do bieżących rozliczeń. Pomiędzy poszczególnymi podmiotami występują różnice pod względem zapotrzebowania na kapitał zewnętrzny (kredyt bankowy). Podczas gdy u jednych występuje nadwyżka gotówki na koncie, inne odczuwają niedobór krótkoterminowych środków. W takiej sytuacji zarządzanie saldami kont w ramach grupy kapitałowej nabiera znaczenia, gdyż umożliwia obniżenie kosztów jej działania. W ramach usługi cash pooling - na zlecenie podmiotów wchodzących w skład grupy - bank (określany jako pool leader) zajmuje się gromadzeniem i zarządzaniem rachunkami całej grupy. Wykorzystuje on do tego tzw. rachunek skonsolidowany grupy. Dzięki temu rachunkowi bank może kompensować (wyrównywać) przejściowe nadwyżki wykazywane u jednych podmiotów z niedoborami innych podmiotów z tej samej grupy. Odbywa się to poprzez wielostronne, dokonywane w ciągu jednego dnia przeniesienie środków finansowych od spółek wykazujących nadwyżkę do spółek mających niedobór. Ze względu na występujący tu, rzeczywisty transfer środków metoda ta jest również określana jako cash pooling rzeczywisty. W uproszczeniu można powiedzieć, że np. kredyty w rachunku bieżącym zaciągane przez jedne spółki z grupy są kompensowane depozytami bankowymi zgromadzonymi przez inne spółki tej samej grupy. Taka transakcja ma charakter zwrotny, gdyż najczęściej jest dokonywana na koniec dnia roboczego i jest zwrotna na początek następnego dnia roboczego. Widać zatem, że usługa ta eliminuje w ramach grupy kapitałowej potrzebę wielokrotnych transferów pieniężnych pomiędzy jednostkami powiązanymi, gdyż szybciej i efektywniej zarządzaniem środkami na szczeblu grupy zajmuje się bank.

Optymalizacja wykorzystania środków znajdujących się na wielu rachunkach w ramach usługi cash pooling jest również możliwa dzięki kompensowaniu odsetek (ang. interest pooling). Jest to tzw. cash pooling odsetkowy. Polega to na tym, że naliczanie odsetek odbywa się nie w oparciu o salda poszczególnych rachunków, ale w oparciu o jedno zbilansowane saldo zadłużenia. Istotne jest to, że bilansowanie kont nie odbywa się w rzeczywistości - stany środków na poszczególnych rachunkach pozostają bez zmian, a więc jest to raczej „konsolidowanie wirtualne" (w przeciwieństwie do cash poolingu wykorzystującego rzeczywistą konsolidację rachunków). Naliczenie odsetek następuje na podstawie salda konta zbilansowanego, co pozwala uzyskać korzyści finansowe.
 
Podsumowując, najważniejszą korzyścią dla grupy kapitałowej, wynikającą z usługi cash pooling jest możliwość obniżenia kosztów finansowania dzięki wykorzystaniu środków własnych podmiotów wchodzących w skład grupy. Jest to nowoczesna usługa zarządzania płynnością, wykorzystywana przez przedsiębiorstwa w wielu krajach europejskich. Również w Polsce znalazła się ona w ofercie kilkunastu banków, jednak należy podkreślić, że jej wykorzystanie - ze względu na brak odpowiednich (przejrzystych) regulacji podatkowych - jest nadal ograniczone. Można przypuszczać, że sytuacja ta utrzyma się dopóki nie zostaną zmienione niektóre uregulowania w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych odnoszące się do możliwości konsolidacji rachunków bankowych dla celów podatkowych.