UE - wspólny budżet, wspólne wydatki

Pierwszy ruch należy zawsze do Komisji, która w UE dzierży władzę wykonawczą. Do 5 października każdego roku ma obowiązek przygotować wstępny projekt budżetu, na podstawie którego Rada przygotuje szczegółowy projekt budżetu. Po jego ogłoszeniu Parlament ma czterdzieści pięć dni na wprowadzenie poprawek. Wydatki dzielą się na dwie grupy: obligatoryjne (wynikające z obowiązków nałożonych na instytucje europejskie w Traktacie o UE) i nieobligatoryjne. Parlamentarzyści mają prawo zaproponować zmiany odnośnie tych pierwszych i wprowadzić zmiany w tych drugich. Nie ma mowy jednak o dowolnych zmianach - deputowanych ogranicza przysługujący im "margines manewru", czyli połowa kwoty, o jaką w danym roku może powiększyć się cały budżet. Komisja Europejska wylicza tą "maksymalną stopę wzrostu" na podstawie dostępnych danych o wzroście gospodarczym, inflacji i wydatkach rządowych.

Kiedy już Parlament wyrazi swoje zdanie, projekt budżetu wraca do Rady. Ministrowie mogą zgodzić się na poprawki w dziedzinie wydatków obligatoryjnych oraz przyjąć lub odrzucić zmiany wydatków nieobligatoryjnych. Gdyby zdecydowali się na to ostatnie, deputowani mogliby jeszcze próbować przeforsować zmiany kwalifikowaną większością głosów. Ostatecznie więc Parlament ma ostatnie słowo w kwestii wydatków nieobligatoryjnych, a Rada - w kwestii wydatków obligatoryjnych. Parlament decyduje też o przyjęciu lub odrzuceniu całego budżetu.

Gdyby nie udało się przyjąć budżetu przed początkiem stycznia, UE musiałaby działać na podstawie jednomiesięcznych planów finansowych - w skrajnych wypadkach dwunastu - tak długo, aż instytucje nie doszłyby do porozumienia. Jak widać, procedura uchwalania budżetu UE jest skomplikowana. Ale nie tylko przy tej okazji decyduje się o wydatkach UE.

Traktat o Unii Europejskiej nie rozstrzyga, które konkretnie kategorie wydatków należą do obligatoryjnych, a które nie. Rozróżnia się je odwołując do zapisów dotyczących dziedzin, które są obowiązkiem brukselskiej administracji. Nie zawsze jednak można to tak jednoznacznie określić, co jest oczywistym źródłem konfliktów. Parlament jest zainteresowany, by jak najwięcej wydatków zostało uznanych za nieobligatoryjne, bo na nie ma większy wpływ, z tych samych powodów Rada chciałaby czegoś przeciwnego. Równowaga ustala się w toku ostrych nieraz, politycznych dyskusji.

Ale to nie koniec. Struktura rocznych budżetów, limity dochodów i wydatków są dość ściśle określone w ramach wieloletnich perspektyw finansowych. Obecnie obowiązuje dokument o nazwie Agenda 2000, która określa kształt budżetów w latach 2000 - 2006. Od Agendy w znacznej mierze zależy wielkość unijnego budżetu. Obecnie trwają już spory o przygotowanie perspektywy finansowej na lata 2007 - 2013. Powstaje ona w wielostronnych negocjacjach między państwami członkowskimi i instytucjami. Szczególną instytucją jest Rada UE, która właśnie reprezentuje państwa i składa się z przedstawicieli rządów. Jeżeli tymi przedstawicielami są ministrowie finansów, przyjęło się nazywać takie gremium radą Ecofin. Warto podkreślić, że Ecofin nie jest żadnym nowym ciałem - to po prostu Rada UE w szczególnym składzie.

źródła: Helen i William Wallace, Policy making in the European Union, Oxford University Press, 2002
portal europa.eu.int