Kursy walut, czyli ceny pieniędzy

Sytuacja stopniowo zaczęła się zmieniać wraz z upowszechnieniem pieniądza papierowego, którego wartość nie wynika z ceny materiału, z którego był wykonany, ale z poziomu zaufania jego użytkowników. Pieniądz, który służył do obsługi transakcji sam stał się przedmiotem handlu, a o jego cenie w innych walutach, tak jak o cenie innych towarów na rynku decyduje wzajemna gra podaży i popytu.

Wiele krajów, z różnych względów, aby zapobiec jej wahaniom, wprowadziło kurs stały swoich walut. Oznacza to, że państwowe władze wyznaczyły stałą cenę jednej bądź koszyka obcych walut, po której krajowy bank centralny zobowiązany jest je kupować w każdych okolicznościach. Jednak główne waluty światowe, a także polski złoty mają kurs płynny. Ich cenę wyznaczana jest na rynku, gdzie dochodzi do spotkania podaży i popytu. Władze i banki centralne zasadniczo nie ingerują w handel, pozostawiając uzgodnienie warunków, w tym ceny, jego uczestnikom. Warto zwrócić uwagę, że w tego typu transakcjach handluje się jednocześnie dwoma "towarami". Na przykład na krajowym rynku, pragnący kupić dolary, zgłasza popyt na amerykańską walutę, a jednocześnie zwiększa się podaż złotych. Nabycie dolarów oznacza jednocześnie sprzedaż złotych. Tak jak w przypadku większości innych transakcji rynkowych, zwiększone zapotrzebowanie na jakąś walutę prowadzi do wzrostu jej ceny. Mówimy wtedy o aprecjacji. Kurs spada natomiast kiedy wielu posiadaczy waluty chce się jej pozbyć, ale nie może znaleźć na rynku wystarczającej liczby chętnych do kupna. Następuje wtedy deprecjacja waluty.

Ekonomiści stworzyli wiele teorii wyjaśniających przyczyny zmiany kursów walutowych w długim terminie. Podstawowe znaczenie ma stan finansów publicznych kraju. Wysokie zadłużenie osłabia zaufanie do waluty. Trudno oczekiwać, by chętnie kupowano pieniądz emitowany przez państwo, które może mieć problemy z regulowaniem swoich zobowiązań finansowych. Duży wpływ na także stan bilansu płatniczego. Duży deficyt, czyli odpływ kapitałów z kraju, sprzyja spadkowi kursu, nadwyżka natomiast sprzyja jego wzrostowi. Dużo zależy także od poziomu stóp procentowych. Waluta kraju w którym aktywa finansowe są wyżej oprocentowane jest zwykle bardziej atrakcyjna.

Zmiany kursu walutowe mają duże znaczenie nie tylko dla przedsiębiorców, ale i zwykłych konsumentów. Wzrost wartości krajowej waluty oznacza, że eksporterzy zarobią mniej na sprzedaży swoich produktów za granicę. Przedsiębiorcy działający na rynku krajowym mogą oczekiwać natomiast zaostrzenia konkurencji ze strony zagranicznych rywali, którzy mogą obniżyć ceny swoich towarów i usług. Z drugiej strony sami mniej zapłacą za maszyny, surowce i podzespoły sprowadzane z zagranicy. Na niższe ceny importowanych dóbr mogą liczyć także konsumenci. Jak widać z tego aprecjacja waluty hamuje wzrost inflacji.

Z kolei spadek kursu krajowej waluty stanowi powód do radości dla eksporterów, których zyski rosną. Gorzej wychodzą na tym importerzy, którzy muszą zrezygnować z części zarobku, albo podnieść ceny. W rezultacie słabnie konkurencja na krajowym rynku i ograniczona zostaje możliwość wyboru konsumentów. Sytuacja taka sprzyja wzrostowi cen, czyli przyspieszeniu inflacji.

W ostatecznym rozrachunku jednak duże wahania kursu walutowego utrudniają prowadzenie działalności gospodarczej. Przedsiębiorcy nie są w stanie szczegółowo zaplanować przyszłych przedsięwzięć, narażeni na ryzyko, że zmiana notowań walutowych pozbawi ich zysków. Aby wyeliminować negatywny wpływ wahań kursowych 12 krajów Unii Europejskiej wprowadziło wspólny pieniądz, euro.