Dlaczego wolny rynek?

Współczesna ekonomia jest nauką skoncentrowaną na rynku. Jakkolwiek intuicyjnie każdy z nas jest w stanie przypisać temu terminowi wiele znaczeń poczynając od miejsca, zwykle położonego w centrum starego miasta po wirtualne platformy wymiany, istotą rynku jest zetknięcie się popytu (zapotrzebowania) i podaży (oferty).
W ramach rynku każde dobro, zarówno towar jak i usługa, będzie miało wartość stanowiącą wypadkową żądania oferującego (tzw. strony podażowej) i skłonności do zadośćuczynienia takiemu żądaniu przez ewentualnego nabywcę (strona popytowa). Uzgodniona, dobrowolnie zaakceptowana cena stanowi o wartości konkretnego dobra w danym miejscu i czasie dla kontrahentów. Rynek, na którym cena stanowi wypadkową wyłącznie gry popytu i podaży określany jest jako wolny rynek.

Nic nie jest doskonałe
Pojawiające się często pojęcie wolnego rynku stanowi jednak kategorię umowną. Modelowo przyjmuje się, iż wolny rynek jest to rynek spełniający założenie, zgodnie z którym o cenach wymiany stanowi wyłącznie gra sił rynkowych, a więc popytu i podaży. Każda ingerencja państwa, z tego punktu widzenia, miałaby co do zasady, niweczyć ideę wolnego rynku. W przypadku przyjęcia tak rygorystycznej definicji należałoby uznać, że w pełni wolny rynek nie występuje właściwie nigdzie na świecie. Zasadniczo więc każdy rynek ma charakter w mniejszym lub większym stopniu odbiegający od ideału, ponieważ organizacja państwowa zawsze dokonuje określonego rodzaju interwencji w relacje praw rynkowych. Ingerencje mogą polegać na ustalaniu cen minimalnych, cen maksymalnych ograniczeń ilościowych produkcji lub obrotu, standardów jakościowych, wymogów fachowości, finansowych lub po prostu zezwoleń na wykonywanie określonej działalności.

Po skutkach ich poznacie
Ingerencja państwa w obrót gospodarczy może służyć realizacji różnych celów - począwszy od ochrony interesów stron transakcji, przez zabezpieczenie wartości społecznych, ochronę bezpieczeństwa czy zdrowia publicznego, po ochronę interesów organizacji państwowej. Za każdym razem wykorzystywane instrumenty mogą mieć różny charakter gospodarczy i prawny, dostosowany do założonego przez stosujących je polityków celu. Zdarza się również, iż mimo najlepszych intencji państwo uzyskuje skutki odmienne od założonych. Instrumenty z założenia mające chronić konsumenta mogą powodować ograniczenie dostępności określonych produktów np. poprzez wzrost ich cen, a co za tym idzie zmniejszenie obrotu i ograniczenie stopnia zaspokojenia potrzeb społecznych.
Z tego też powodu w państwach współczesnych w tym i w Polsce, każdemu działaniu w postaci wprowadzania nowej regulacji prawnej, towarzyszy dostępna dla członków parlamentu analiza potencjalnych skutków jakie ta regulacja może wywołać. Od jakości tzw. Oceny Skutków Regulacji może niejednokrotnie zależeć zdolność twórców prawa do przewidywania rzeczywistych konsekwencji, jakie mogą wystąpić na rynku.