Elastyczność podaży czyli kwestia czasu

Prawo podaży zakłada, że wzrost ceny danego towaru powinien skutkować wzrostem ilości tego towaru dostarczanego na rynek przez producentów. Jest to reakcja dokładnie odwrotna niż w przypadku omawianego wcześniej prawa popytu. Z tego względu możemy się spodziewać, że siłę reakcji producentów można mierzyć przy pomocy znanych już narzędzi, analogicznie jak w przypadku mierzenia siły reakcji konsumentów. Przekonamy się, że producenci są przede wszystkim krępowani przez ramy czasowe – jest to podstawowy czynnik, który determinuje skalę ich odpowiedzi na zmiany ceny.

Elastyczność cenowa podaży

Siłę reakcji producentów mierzymy wykorzystując pojęcie cenowej elastyczności podaży. Formuła na elastyczność podaży jest w ujęciu algebraicznym stosunkiem procentowej zmiany podaży danego towaru do procentowej zmiany jego ceny. Ze względu na fakt, że producenci zwiększają produkcję w odpowiedzi na wzrost cen, elastyczność cenowa podaży nie może być ujemna, a więc nie ma potrzeby uciekania się do zastosowania wartości bezwzględnej (tak jak w przypadku elastyczności popytu). Jeśli producenci są względnie wrażliwi na zmiany cen powiemy, że podaż jest elastyczna. Gdy zaś reakcja podaży jest opieszała, powiemy, że podaż jest stosunkowo mało elastyczna lub sztywna. Podobnie jak w przypadku elastyczności popytu, wartości liczbowe elastyczności powyżej jedynki sugerują, że podaż jest elastyczna, natomiast niższe od jedynki wskazują na jej względną sztywność.

Dla producenta najważniejszy jest czas

Głównym wyznacznikiem siły reakcji producenta jest czas, który należy przeznaczyć na zmiany produkowanego asortymentu, dostosowanie techniczne urządzeń, czy zatrudnienie nowych pracowników. Generalnie można przyjąć, że siła reakcji producenta na zmianę ceny zależy głównie od możliwości przeniesienia zasobów z produkcji innych dóbr (których ceny uznajemy za stałe) do wytwarzania towaru, którego cena rośnie. Im dłuży okres czasu upłynie od zmiany ceny, tym większe możliwości dostosowania – dlatego elastyczność podaży, podobnie jak elastyczność popytu, wzrasta w miarę upływu czasu. Ekonomiści wyróżniają z reguły trzy odmienne okresy czasu – określone raczej przez warunki ekonomiczne, a nie z góry ustalony przedział czasowy.

Okres rynkowy

Najkrótszy odcinek czasu nosi nazwę okresu rynkowego. Jest on na tyle krótki, że producenci nie są praktycznie w stanie zareagować na zmiany ceny i popytu. Jako przykład możemy sobie wyobrazić sytuację, w której hodowca pomidorów przyjeżdża na targ, aby sprzedać całą ciężarówkę wypełnioną towarem. Podaż pomidorów pochodzących od tego producenta jest doskonale sztywna w momencie przyjazdu na plac targowy. Dzieje się tak dlatego, ponieważ sprzedawany towar łatwo się psuje, a rolnik nie będzie ryzykował drogi powrotnej, w czasie której pomidory zamienią się w pomidorowy sos. W tej sytuacji omawiany hodowca jest biorcą cen rynkowych. Jeśli cena będzie wyższa niż wcześniej przypuszczał, sprzeda cały towar i osiągnie wyższy zysk niż pierwotnie planował. Nie jest natomiast możliwe, że w wyniku rozbieżności między oczekiwaną i faktyczną ceną zmieni on ilość oferowanych pomidorów – wyhodował przecież dokładnie tyle, ile zawiózł na sprzedaż; na ewentualnie wyższe zbiory musi poczekać do kolejnego roku. Podobna sytuacja ma miejsce, gdy cena na rynku jest niska. Hodowca nie ograniczy podaży, bo musiałby wrócić z częścią niesprzedanego towaru a to, jak wspomnieliśmy już wcześniej, jest ryzykowane dla jego jakości. Rolnik będzie chciał sprzedać wszystko nawet gdy cena będzie niższa od kosztów produkcji – lepiej przecież stracić mniej niż więcej. Widzimy zatem, że w krótkim okresie rynkowym nie ma możliwości dostosowania podaży do zmiany ceny i jest ona sztywna.

Okres krótki

W okresie krótkim możliwości produkcyjne przedsiębiorstwa są uznawane za stałe – nie może ono zmienić zasobu kapitału, którego używa w procesie produkcji. Firma jest natomiast w stanie dostosować intensywność używania swoich zasobów kapitałowych – może wydłużyć dzień pracy lub też przyjąć nowych pracowników. Wracając do problemu rolnika, w krótkim okresie jego zasób ziemi oraz kapitału jest stały – może on jednak poświęcić więcej swojego czasu na uprawę, nająć pomocników lub też używać większej ilości nawozów. Sądząc, że popyt na tegoroczne zbiory może być duży, omawiany hodowca jest w stanie wytworzyć więcej dzięki przedstawionym powyżej możliwościom. W okresie krótkim siła reakcji podaży na zmiany cen jest umiarkowana, lecz co najważniejsze, ilość oferowanego towaru nie jest już sztywna.

Okres długi

Długi przedział czasowy jest wystarczający do podjęcia wszelkich działań mających na celu dostosowanie się firmy do oczekiwanych warunków rynkowych. Przedsiębiorstwa mogą powiększać zasób kapitału oraz zwiększać możliwości produkcyjne. Oczywiście dostosowania związane ze zwiększeniem intensywności aparatu produkcyjnego, jak również wielkości zatrudnienia, są wciąż jak najbardziej dopuszczalne. Ważną kwestią jest fakt, że w okresie długim możliwe jest wejście na rynek nowych firm lub też wycofanie się już istniejących. Szeroki wachlarz dostosowań podaży pozwala sądzić, że w długim okresie jej cenowa elastyczność będzie względnie duża.

Przekonaliśmy się, że producenci są nawet w większym stopniu od konsumentów zależni od upływu czasu. Praktycznie wszystkie problemy ze sztywnością podaży można sprowadzić do długości okresu dostosowania. Wolny rynek jest w stanie wytworzyć niemal wszystko, jest to tylko kwestia dostępnej technologii oraz chęci sprostania wymaganiom konsumentów.

Literatura: McConnel C., Brue S.: Economics. Principles, Problems and Policies, 13th edition, McGraw- Hill 1996.